ลูกน้อยตัวร้อนข้ามคืน: ช่วงเวลาวัดใจคุณแม่เรื่องโภชนาการและการขาดน้ำ
เวลาที่ลูกรักไม่สบาย มีไข้สูงปรี๊ด สิ่งที่น่ากังวลใจที่สุดสำหรับคนเป็นพ่อแม่คงหนีไม่พ้นอาการซึม ไม่อยากกินอะไรเลย แม้แต่น้ำเปล่าก็ปฏิเสธ ลูกตัวร้อนขึ้นได้จากหลายสาเหตุ เช่น ไข้หวัด ทอนซิลอักเสบ หรือโรคติดเชื้อตามฤดูกาล ร่างกายของเด็กจะเผาผลาญพลังงานสูงขึ้น เหงื่อออกมาก และสูญเสียน้ำอย่างรวดเร็ว
ในฐานะหมอเด็ก ผมมักจะเจอคุณแม่หอบลูกมาหาด้วยความเครียดว่าลูกไม่ยอมกินข้าว กินยาไม่ได้ และเริ่มมีอาการปากแห้ง ตาโหล ซึ่งนั่นคือสัญญาณเตือนของภาวะขาดน้ำ การดูแลโภชนาการและภาวะขาดน้ำในเด็กป่วยระยะไข้สูง จึงเป็นหัวใจสำคัญที่จะช่วยให้ลูกฟื้นตัวได้ไวและไม่ต้องนอนโรงพยาบาล
ทำไมเด็กมีไข้ถึงเสี่ยงขาดน้ำและเบื่ออาหารได้ง่ายขนาดนี้?
เวลาที่อุณหภูมิร่างกายสูงขึ้น ระบบเผาผลาญจะทำงานหนักขึ้นเพื่อต่อสู้กับเชื้อโรค ร่างกายจึงขับน้ำออกมาทางเหงื่อและการหายใจที่หอบเร็วกว่าปกติ นอกจากนี้ พิษไข้ยังไปกดศูนย์ควบคุมความหิว ทำให้เด็กๆ รู้สึกไม่อยากอาหาร ปากขม คอแห้ง กลืนอะไรก็เจ็บ ยิ่งถ้ามีอาการอาเจียนหรือท้องเสียร่วมด้วย การสูญเสียน้ำจะยิ่งทวีความรุนแรงขึ้นไปอีก
ถ้าปล่อยให้ภาวะนี้เกิดขึ้นนานเกินไป เลือดไปเลี้ยงอวัยวะสำคัญจะไม่พอ ไตอาจทำงานหนัก และทำให้เด็กช็อกจากการขาดน้ำได้ การสังเกตและจัดการตั้งแต่เนิ่นๆ จึงสำคัญมาก
วิธีเลือกอาหารอ่อนย่อยง่ายให้เด็กป่วยไข้สูง
หลายคนเข้าใจผิดว่าตอนลูกป่วยต้องบังคับให้กินอาหารมื้อหลักครบสามมื้อเหมือนปกติ ความจริงแล้ว ในช่วงที่ไข้ขึ้นสูง ระบบย่อยอาหารของเด็กจะทำงานได้ไม่เต็มที่ การบังคับให้กินอาหารหนักๆ จะยิ่งทำให้คลื่นไส้และอาเจียน
- เน้นอาหารเหลวและอุ่น: เช่น ข้าวต้มปั่นละเอียด โจ๊กเนื้อเนียน ซุปไก่ใส หรือแกงจืดเต้าหู้หมูสับ เพื่อให้ร่างกายดูดซึมสารอาหารได้ทันทีโดยไม่ต้องใช้พลังงานย่อยมาก
- อาหารรสชาติอ่อนๆ: หลีกเลี่ยงอาหารรสจัด เผ็ด เค็ม หรือมันจัด เพราะจะระคายเคืองคอและกระเพาะอาหาร
- แบ่งมื้อให้เล็กลง: แทนที่จะให้กินจานใหญ่สามมื้อ ให้เปลี่ยนเป็นมื้อเล็กๆ แต่กินบ่อยทุกสองถึงสามชั่วโมงแทน
- ผลไม้เนื้อนิ่ม: เช่น กล้วยสุกงอม มะละกอ หรือแตงโมแช่เย็นเล็กน้อย เพื่อช่วยให้ชุ่มคอและได้วิตามินซี
เทคนิคเติมน้ำให้ร่างกายเด็กป่วยเมื่อไม่ยอมดื่มน้ำเปล่า
การบังคับให้เด็กกินน้ำเปล่าช่วงมีไข้เป็นเรื่องยากมาก เพราะน้ำเปล่ามักจะจืดชืดและขมคอสำหรับเด็กป่วย วิธีแก้คือการหาน้ำทดแทนที่มีเกลือแร่และพลังงานเข้ามาช่วย
- เกลือแร่สำหรับเด็ก (ORS): หากลูกมีไข้สูงร่วมกับอาเจียนหรือท้องเสีย น้ำเกลือแร่คือสิ่งจำเป็นเพื่อชดเชยแร่ธาตุที่สูญเสียไป แต่ห้ามใช้เกลือแร่ของนักกีฬาเด็ดขาด เพราะมีความเข้มข้นของน้ำตาลและเกลือสูงเกินไปสำหรับเด็ก
- จิบทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง: ให้ใช้ช้อนชาป้อน หรือใช้ไซริงค์ค่อยๆ ฉีดมุมปากทีละน้อยทุกหนาที ดีกว่าการให้ดื่มรวดเดียวแก้วใหญ่เพราะจะทำให้อาเจียนออกมาหมด
- ของเหลวทางเลือก: น้ำซุปกระดูกใส น้ำส้มคั้นเจือจาง หรือไอศกรีมแท่งผลไม้แบบโฮมเมด ก็ช่วยเพิ่มน้ำและความสดชื่นได้ดีเยี่ยม
สัญญาณเตือนภัยอันตรายที่แปลว่าลูกขาดน้ำและต้องไปหาหมอทันที
คุณพ่อคุณแม่ควรสังเกตอาการเหล่านี้อย่างใกล้ชิด หากพบอาการเหล่านี้แปลว่าร่างกายลูกกำลังวิกฤตจากการขาดน้ำและไข้สูง:
- ปัสสาวะหายหรือสีเข้มจัด: ไม่ฉี่ติดต่อกันนานเกิน 6 ชั่วโมง หรือฉี่เป็นสีเหลืองเข้มมาก
- ภาวะซึมและอ่อนเพลีย:ปลุกตื่นยาก ไม่ยอมเล่น ตาโหลแห้ง ไม่มีน้ำตาเวลา ร้องไห้
- ริมฝีปากแห้งแตกและผิวหนังเหี่ยว: เมื่อใช้มือบีบผิวที่ท้องแล้วผิวคืนตัวช้า
- อาเจียนพุ่งทุกครั้งที่กิน: กินอะไรเข้าไปก็พุ่งออกหมดจนไม่สามารถรับน้ำหรือยาได้
หากพบอาการเหล่านี้ ควรรีบพาเด็กไปพบกุมารแพทย์ที่โรงพยาบาลทันที เพื่อรับการประเมินอาการและอาจต้องให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดดำอย่างเร่งด่วนครับ
