การดูแลโภชนาการและภาวะขาดน้ำในเด็กป่วยระยะไข้สูง

ลูกตัวร้อนข้ามคืน กินอะไรก็อ้วกออกหมด แม่จะรับมืออย่างไรดี

เวลาลูกน้อยป่วยแล้วไข้ขึ้นสูง สิ่งที่คนเป็นพ่อแม่กังวลมากที่สุดคงหนีไม่พ้นเรื่องการกินและการดื่มน้ำ เพราะเด็กๆ เวลาไม่สบาย มักจะงอแง เบื่ออาหาร และปฎิเสธทุกอย่าง ยิ่งปล่อยให้มีไข้สูงร่วมกับกินได้น้อย ร่างกายก็จะยิ่งอ่อนเพลียและมีความเสี่ยงเรื่องภาวะขาดน้ำตามมาอย่างรวดเร็ว ในฐานะหมอเด็กที่เจอคุณแม่พามาปรึกษาเรื่องนี้บ่อยๆ วันนี้เรามาคุยกันแบบสบายๆ ถึงวิธีดูแลโภชนาการและการป้องกันภาวะขาดน้ำให้ลูกรักในช่วงไข้สูงกัน

ทำไมเด็กป่วยไข้สูงถึงเสี่ยงขาดน้ำเร็วกว่าผู้ใหญ่

เวลาที่ร่างกายเด็กมีอุณหภูมิสูงขึ้น ระบบเผาผลาญจะทำงานหนักขึ้นเพื่อต่อสู้กับเชื้อโรค ร่างกายจะระบายความร้อนออกมาผ่านการหายใจที่เร็วขึ้น และการขับเหงื่อ ยิ่งถ้ามีอาการอาเจียนหรือท้องเสียร่วมด้วย น้ำและเกลือแร่จะถูกขับออกจากร่างกายในปริมาณมาก

สัญญาณเตือนภัยที่บอกว่าลูกเริ่มขาดน้ำ:

• ปากแห้ง ลิ้นแห้ง เวลา ร้องไห้ไม่มีน้ำตา
• ปัสสาวะน้อยลงมาก หรือผ้าอ้อมแห้งสนิทเกิน 4 ถึง 6 ชั่วโมง
• ซึมลง ไม่ค่อยเล่น หรือปลุกตื่นยาก
• กระหม่อมบุ๋มลงไป (ในเด็กเล็ก)

เทคนิคป้อนน้ำและเกลือแร่แบบทีละนิดแต่บ่อยๆ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือ เมื่อเห็นลูกตัวร้อน พ่อแม่มักพยายามบังคับให้ดื่มน้ำแก้วใหญ่รวดเดียว ซึ่งเด็กที่กำลังคลื่นไส้หรือไข้ขึ้นจะอาเจียนออกมาทันที วิธีที่ถูกต้องคือการจิบ

วิธีเลือกเครื่องดื่มทดแทนน้ำที่เสียไป

น้ำเปล่าสะอาดคือสิ่งที่ดีที่สุด แต่ถ้าเด็กมีไข้สูงร่วมกับเหงื่อออกมาก หรืออาเจียน การให้น้ำเกลือแร่สำหรับเด็ก หรือที่เรียกว่า ORS จะช่วยทดแทนเกลือแร่ที่สูญเสียไปได้ดีกว่าน้ำเปล่าธรรมดา ควรใช้ช้อนชาค่อยๆ ตักป้อนทีละ 1 ถึง 2 ช้อน ทุกๆ 5 ถึง 10 นาที แม้ลูกจะบ้วนออกบ้าง แต่ก็ยังมีน้ำบางส่วนซึมเข้าสู่ร่างกายได้ดีกว่าการบังคับดื่มแก้วโต

ลูกไม่ยอมกินข้าวเลยในช่วงไข้สูง ฝืนป้อนดีไหม

ความจริงแล้ว ในช่วง 24 ถึง 48 ชั่วโมงแรกที่ไข้ขึ้นสูง เด็กมักจะไม่อยากอาหารเป็นเรื่องปกติ พ่อแม่ไม่จำเป็นต้องไปเครียดหรือบังคับให้ลูกกินอาหารมื้อหลักครบสามมื้อ เพราะกระเพาะอาหารและลำไส้ในช่วงที่ป่วย จะลดการทำงานลง การฝืนป้อนอาจทำให้เด็กอาเจียนและเกลียดการกินไปเลย

อาหารอ่อนย่อยง่ายที่เหมาะกับเด็กไข้สูง

เน้นอาหารเหลวหรือกึ่งเหลวที่กลืนง่ายและให้พลังงานสูง เช่น โจ๊กซุปใส ข้าวต้มปั่นนิ่มๆ น้ำซุปกระดูกหมูอุ่นๆ หรือนมแม่ นมวัวสูตรปกติที่น้องคุ้นเคย (ถ้าไม่มีอาการท้องเสียร่วมด้วย) สามารถให้ดื่มได้ตามความต้องการ สิ่งสำคัญในช่วงนี้คือ ขอให้ได้พลังงานและของเหลวเข้าร่างกายบ้างก็เพียงพอแล้ว ไม่ต้องกังวลเรื่องสารอาหารครบถ้วนในระยะสั้นๆ

อาการแบบไหนที่แปลว่าลูกขาดน้ำรุนแรงและต้องไปโรงพยาบาล

การดูแลที่บ้านทำได้ในระดับหนึ่ง แต่หากพบว่าเด็กมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ไม่ควรปล่อยไว้เด็ดขาด ต้องรีบพาไปพบแพทย์เพื่อรับน้ำเกลือทางหลอดเลือดดำ:

• ดื่มน้ำหรือเกลือแร่ไม่ได้เลย กินอะไรก็อาเจียนพุ่งออกมาตลอด
• ซึมมาก ปลุกไม่ค่อยตื่น หรือตอบสนองช้าลงอย่างเห็นได้ชัด
• มีไข้สูงติดต่อกันเกิน 3 วันร่วมกับอาการหอบเหนื่อย
• ตัวลาย ปลายมือปลายเท้าเย็นเฉียบ

การดูแลเด็กป่วยไข้สูงต้องอาศัยความใจเย็นและความเข้าใจธรรมชาติของโรค ค่อยๆ ประคับประคองให้ลูกได้รับน้ำและพลังงานทีละน้อย แล้วน้องจะค่อยๆ ฟื้นตัวและกลับมาสดใสได้เหมือนเดิมอย่างแน่นอน