เมื่อแม่เหนื่อยจนใจพัง: ทำความเข้าใจ ภาวะหมดไฟในการเลี้ยงดูบุตรของมารดา

ทำไมแม่ถึงรู้สึกเหมือนแบตเตอรี่หมดอยู่ตลอดเวลา

หลายครั้งที่ได้พูดคุยกับคุณแม่ในห้องตรวจ มักจะได้รับคำถามว่าทำไมตัวเองถึงรู้สึกหงุดหงิดง่าย ร้องไห้โดยไม่มีสาเหตุ หรือรู้สึกไม่อยากลุกขึ้นมาดูแลลูกในตอนเช้า ทั้งที่เคยคิดว่าตัวเองจะมีความสุขกับการเป็นแม่เต็มที่ ภาวะนี้ไม่ใช่เรื่องของความอ่อนแอหรือการเป็นแม่ที่ไม่ดี แต่คือ ภาวะหมดไฟในการเลี้ยงดูบุตรของมารดา ที่เกิดขึ้นได้จริงจากความเหนื่อยล้าสะสมทั้งทางร่างกายและจิตใจ

สัญญาณเตือนที่แม่กำลังแบกรับเกินกำลัง

ร่างกายและจิตใจมักส่งสัญญาณเตือนก่อนที่ทุกอย่างจะพังทลาย หากคุณแม่เริ่มมีอาการเหล่านี้ ควรเริ่มหันกลับมาดูแลตัวเองอย่างจริงจัง:

• รู้สึกเหนื่อยล้าตลอดเวลา แม้จะพักผ่อนไปแล้วก็ยังรู้สึกไม่สดชื่น
• อารมณ์แปรปรวนง่าย โกรธง่าย หรือรู้สึกผิดตลอดเวลาที่ดูแลลูกได้ไม่ดีพอ
• เริ่มตีตัวออกห่างจากลูก รู้สึกเฉยเมยหรือไร้ความรู้สึกต่อลูกในบางครั้ง
• มองเห็นแต่ข้อผิดพลาดของตัวเอง และรู้สึกว่างานเลี้ยงลูกเป็นภาระที่หนักอึ้ง

ปัจจัยรอบตัวที่ทำให้แม่หมดไฟ

สาเหตุไม่ได้มาจากตัวคุณแม่เพียงฝ่ายเดียว แต่เป็นเพราะการเลี้ยงลูกต้องใช้พลังงานสูงมากในทุกๆ วัน ทั้งการอดนอน การทำหน้าที่สารพัดอย่างโดยไม่มีวันหยุดพัก รวมถึงความคาดหวังจากสังคมหรือคนใกล้ชิดที่อยากให้แม่เป็นแม่ที่สมบูรณ์แบบตลอด 24 ชั่วโมง ความกดดันเหล่านี้เมื่อสะสมเข้าด้วยกันจึงทำให้ระบบความคิดและอารมณ์ของคุณแม่เกิดอาการน็อคได้

วิธีฮีลใจให้ตัวเองกลับมาเข้มแข็งอีกครั้ง

การจัดการกับภาวะนี้ต้องเริ่มจากการอนุญาตให้ตัวเองไม่สมบูรณ์แบบบ้าง:

• ลดมาตรฐานความสมบูรณ์แบบลงบ้าง งานบ้านบางอย่างที่ทำไม่ไหวก็พักไว้ก่อน ลูกไม่ได้ต้องการแม่ที่สมบูรณ์แบบ แต่ต้องการแม่ที่มีความสุข
• กล้าที่จะขอความช่วยเหลือจากคนรอบข้าง ไม่ว่าจะเป็นคุณพ่อหรือคนในครอบครัว เพื่อแบ่งเบางานเลี้ยงลูก
• แบ่งเวลาให้ตัวเองเพียงวันละ 15-30 นาทีเพื่อทำสิ่งที่ชอบโดยไม่มีลูกกวนใจ
• การนอนหลับที่มีคุณภาพสำคัญที่สุด หากลูกตื่นบ่อยในตอนกลางคืน ควรผลัดเปลี่ยนกับสามีเพื่อหาเวลาหลับยาวให้ได้บ้าง

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอ

หากลองปรับพฤติกรรมแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น หรือรู้สึกว่าตัวเองเริ่มมีความคิดที่อยากทำร้ายตัวเองหรือทำร้ายลูก หรือมีอาการซึมเศร้าติดต่อกันนานกว่า 2 สัปดาห์ ไม่ควรเก็บไว้คนเดียว การมาพบหมอเพื่อประเมินภาวะซึมเศร้าหลังคลอดหรือภาวะวิตกกังวลเป็นเรื่องปกติที่ควรทำ เพื่อให้แม่กลับมาแข็งแรงทั้งกายและใจ พร้อมเติบโตไปกับลูกอย่างมีความสุข