ไวรัสตับอักเสบชนิดเอ: โรคติดต่อทางอาหารและน้ำที่คนมักมองข้าม

ช่วงนี้หลายคนอาจจะเริ่มวางแผนเดินทางท่องเที่ยว หรือไปลิ้มลองความอร่อยตามร้านสตรีทฟู้ดกันมากขึ้น แต่บางครั้งเราอาจจะลืมคิดไปว่า อาหารและน้ำดื่มที่เราทานเข้าไปนั้น สะอาดพอหรือเปล่า เพราะมีโรคติดเชื้อตัวหนึ่งที่ติดต่อผ่านทางปากได้ง่ายมากโดยที่เราไม่รู้ตัว นั่นก็คือ ไวรัสตับอักเสบชนิดเอ ที่หมอมักจะเจอคนไข้แวะเวียนมาปรึกษาอยู่เรื่อยๆ ครับ

โรคนี้ติดต่อกันได้อย่างไร และทำไมถึงใกล้ตัวเรามากกว่าที่คิด

หลายคนชอบเข้าใจผิดว่าโรคตับอักเสบต้องติดต่อทางเลือดเท่านั้น แต่สำหรับไวรัสตับอักเสบชนิดเอ ตัวเชื้อโรคจะแอบแฝงมากับอุจจาระของผู้ติดเชื้อครับ แล้วถ้ามีการปนเปื้อนลงในแหล่งน้ำ อาหาร หรือแม้แต่การหยิบจับอาหารโดยไม่ล้างมือให้สะอาด เชื้อก็จะเข้าสู่ร่างกายของเราทางปากได้อย่างง่ายดาย

ความน่ากลัวคือ เชื้อนี้มีความทนทานต่อสภาพแวดล้อมพอสมควร อาหารดิบๆ สุกๆ หรือน้ำแข็งที่ไม่สะอาด ก็เป็นพาหะชั้นดีเลยทีเดียว ทำให้เราสามารถรับเชื้อเข้ามาโดยไม่รู้ตัวเวลากินข้าวร่วมกับคนอื่น หรือไปเที่ยวในสถานที่ที่สุขอนามัยยังไม่ค่อยดีนัก

อาการแบบไหนที่ฟ้องว่าตับของเรากำลังประท้วง

เวลาที่ได้รับเชื้อ ไวรัสตับอักเสบชนิดเอ เข้าไป ร่างกายจะไม่แสดงอาการทันทีนะครับ จะมีระยะฟักตัวอยู่ประมาณสองถึงสี่สัปดาห์ พอถึงเวลาออกโรง อาการมักจะมาแบบค่อยเป็นค่อยไปจนเรานึกว่าเป็นไข้หวัดใหญ่หรืออาหารเป็นพิษ

• ไข้ต่ำๆ และอ่อนเพลีย: รู้สึกไม่มีแรง เหนื่อยง่ายกว่าปกติแบบไม่มีสาเหตุ
• คลื่นไส้ อาเจียน และเบื่ออาหาร: เหม็นกลิ่นอาหาร ทานอะไรไม่ค่อยลง โดยเฉพาะอาหารที่มีไขมัน
• ปวดเมื่อยตามตัว: รู้สึกไม่สบายเนื้อไม่สบายตัวเหมือนคนจะเป็นไข้
• ปวดท้องบริเวณชายโครงขวา: ซึ่งเป็นตำแหน่งของตับที่กำลังอักเสบและบวมขึ้น
• ตัวเหลืองตาเหลืองและปัสสาวะสีเข้ม: อันนี้คือสัญญาณเตือนที่ชัดเจนว่าตับเริ่มทำงานผิดปกติและมีสารสีเหลืองคั่งในร่างกาย

ติดเชื้อแล้วต้องรักษายังไง จะหายเองได้ไหม

ข่าวดีคือ ไวรัสตับอักเสบชนิดเอ ส่วนใหญ่แล้วร่างกายสามารถหายได้เองครับ เมื่อระบบภูมิคุ้มกันจัดการกับเชื้อได้ โรคนี้จะไม่กลายเป็นตับอักเสบเรื้อรังเหมือนชนิดบีหรือซี การรักษาจึงเป็นการประคับประคองตามอาการเป็นหลัก เช่น การให้พักผ่อนมากๆ ดื่มน้ำให้เพียงพอ หลีกเลี่ยงอาหารไขมันสูง และงดแอลกอฮอล์เด็ดขาดเพื่อให้ตับได้ฟื้นฟูตัวเอง

แต่ในผู้สูงอายุหรือคนที่มีโรคประจำตัวเกี่ยวกับตับอยู่แล้ว การติดเชื้อนี้อาจรุนแรงได้ หมอจึงมักจะแนะนำให้นอนพักรักษาตัวที่โรงพยาบาลเพื่อสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด

วิธีป้องกันไม่ให้เชื้อตัวนี้มาเยือนตับของเรา

เนื่องจากยังไม่มีonคพยาบาลจำเพาะสำหรับการรักษาโรคนี้ การป้องกันจึงเป็นวิธีที่ดีที่สุดและง่ายที่สุดที่เราทำได้ในชีวิตประจำวัน

• กินร้อน ช้อนกลาง ล้างมือ: ทานอาหารที่ปรุงสุกใหม่ๆ ใช้ช้อนกลางทุกครั้ง และล้างมือให้สะอาดด้วยสบู่ก่อนกินข้าวและหลังเข้าห้องน้ำเสมอ
• เลือกน้ำดื่มที่สะอาด: ดื่มน้ำที่ผ่านการต้มสุก หรือน้ำดื่มบรรจุขวดที่ได้มาตรฐาน หลีกเลี่ยงน้ำแข็งที่ไม่แน่ใจเรื่องแหล่งผลิต
• ฉีดวัคซีนป้องกัน: สำหรับคนที่ต้องเดินทางไปพื้นที่เสี่ยง หรือคนที่ต้องการความคุ้มครองระยะยาว การฉีดวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบชนิดเอ ถือเป็นการลงทุนเรื่องสุขภาพที่คุ้มค่ามาก เพราะฉีดครบสองเข็มก็สามารถสร้างภูมิคุ้มกันได้ยาวนานหลายปีเลยครับ