วัคซีนกับผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัว: ฉีดได้ไหมและต้องเตรียมตัวอย่างไร

เข้าใจความกังวลใจเรื่องการฉีดวัคซีนในวัยเก๋า

เวลาเห็นข่าวเรื่องวัคซีนทีไร หลายคนมักถามหมอเข้ามาเสมอว่า คุณพ่อคุณแม่ที่อายุเยอะแล้ว แถมยังมีโรคประจำตัวรุมเร้า อย่างเบาหวาน ความดัน หรือโรคหัวใจ จะยังควรฉีดวัคซีนอยู่ไหม หลายคนกลัวว่าฉีดไปแล้วจะทำให้โรคที่เป็นอยู่แย่ลง หรือเกิดผลข้างเคียงจนร่างกายรับไม่ไหว หมออยากบอกตรงนี้เลยว่า การฉีดวัคซีนในกลุ่มผู้สูงอายุคือเกราะป้องกันที่สำคัญที่สุด แต่หัวใจสำคัญไม่ได้อยู่ที่การฉีดทันทีทันใด แต่อยู่ที่ การประเมินความเหมาะสมของการฉีด เพื่อให้มั่นใจว่าร่างกายพร้อมที่สุดก่อนรับวัคซีน

สัญญาณบอกว่าวันนี้ร่างกายพร้อมฉีดวัคซีนหรือยัง

ก่อนจะไปถึงขั้นตอนการฉีด สิ่งแรกที่หมอจะเช็กกับคนไข้เสมอคือสถานะของโรคประจำตัวครับ การฉีดวัคซีนที่ปลอดภัยคือการฉีดในขณะที่โรคเหล่านั้นอยู่ในภาวะคงที่ ไม่ใช่อยู่ในช่วงที่โรคกำลังกำเริบหรือควบคุมไม่ได้

• ถ้าเป็นโรคความดันโลหิตสูง ตัวเลขความดันต้องไม่พุ่งสูงผิดปกติในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา
• ถ้าเป็นโรคเบาหวาน ระดับน้ำตาลในเลือดควรอยู่ในเกณฑ์ที่คุมได้ดี ไม่เกิดภาวะน้ำตาลต่ำหรือสูงจนหน้ามืด
• ถ้าเป็นโรคหัวใจ ต้องไม่มีอาการเจ็บแน่นหน้าอกหรือเหนื่อยหอบรุนแรงในช่วงที่วางแผนจะไปฉีด

เตรียมตัวอย่างไรให้ปลอดภัยที่สุดก่อนเดินเข้าห้องฉีด

การเตรียมตัวไม่ได้มีอะไรซับซ้อน แต่ต้องทำให้ครบถ้วน เพื่อให้การประเมินความเหมาะสมของการฉีดเป็นไปอย่างแม่นยำ

• จดรายการยาที่กินเป็นประจำไปให้หมออ่าน: บางครั้งยาบางตัวที่กินอยู่ อาจมีผลต่อการตอบสนองของวัคซีน หรือต้องมีการปรับช่วงเวลาการกินยาให้เหมาะสม
• พักผ่อนให้เพียงพอ: ร่างกายที่อ่อนเพลียจะสร้างภูมิคุ้มกันได้ไม่เต็มที่เหมือนร่างกายที่ได้พักเต็มที่
• ดื่มน้ำให้มากพอ: ช่วยลดความเสี่ยงของการเวียนศีรษะหรือความดันตกขณะนั่งรอฉีด
• อย่าหยุดยาประจำตัวเองโดยพลการ: หลายคนกลัวยาจะไปตีกับวัคซีนจนหยุดกินยาโรคประจำตัวไปเอง ซึ่งนั่นอันตรายกว่ามากครับ

เมื่อไหร่ที่ควรชะลอการฉีดออกไปก่อน

หมอขอแนะนำให้เลื่อนนัดไปก่อนหากคนไข้มีอาการเหล่านี้ เพราะการฉีดวัคซีนขณะที่ร่างกายกำลังสู้กับเชื้อโรคตัวอื่นอยู่ อาจทำให้การประเมินผลความเหมาะสมผิดพลาดและเกิดความสับสนระหว่างอาการป่วยกับผลข้างเคียงจากวัคซีนได้

• มีไข้สูง หรือเพิ่งหายจากไข้ไม่เกิน 1-2 สัปดาห์
• มีอาการติดเชื้อเฉียบพลัน เช่น ไอมาก เจ็บคอ หรือมีน้ำมูกไหลไม่หยุด
• อยู่ในช่วงที่แพทย์ปรับยาโรคประจำตัวขนานใหญ่และยังไม่แน่ใจว่าร่างกายจะปรับตัวได้ดีแค่ไหน

สรุปสั้นๆ ให้สบายใจก่อนตัดสินใจ

การฉีดวัคซีนในผู้สูงอายุมีประโยชน์มากกว่าโทษเสมอ แต่ทุกอย่างต้องอยู่บนพื้นฐานของความเข้าใจ การประเมินความเหมาะสมของการฉีด โดยแพทย์เจ้าของไข้คือขั้นตอนที่สำคัญที่สุด หากคนไข้ท่านไหนยังกังวล หมอแนะนำให้ปรึกษาแพทย์ที่ดูแลโรคประจำตัวของท่านโดยเฉพาะ เพราะท่านจะรู้ประวัติและเห็นภาพรวมของร่างกายคนไข้ได้ชัดเจนที่สุดครับ