ภูมิคุ้มกันที่เราสร้างไว้ ยังคงอยู่กับเรานานแค่ไหนหลังฉีดวัคซีนผ่านไป 5 ปี

คำถามที่คาใจหลังฉีดวัคซีนผ่านไปนานหลายปี

หลายคนมักจะถามหมอเสมอเวลามาตรวจสุขภาพว่า วัคซีนที่เคยฉีดไปเมื่อนานมาแล้ว ภูมิคุ้มกันยังหลงเหลืออยู่มากน้อยแค่ไหน โดยเฉพาะเมื่อเวลาผ่านไปเกิน 5 ปี เรายังจะได้รับความคุ้มครองจากโรคเดิมอยู่หรือไม่ หรือถึงเวลาแล้วที่ร่างกายต้องการการกระตุ้นซ้ำ ความกังวลนี้เป็นเรื่องปกติและเป็นหัวใจสำคัญของการศึกษาความคงทนของภูมิคุ้มกัน เพื่อให้เราเข้าใจว่าระบบป้องกันตัวของร่างกายทำงานอย่างไรเมื่อระยะเวลาล่วงเลยไป

กลไกการจดจำของร่างกายเมื่อผ่านไปเกินครึ่งทศวรรษ

การศึกษาความคงทนของภูมิคุ้มกันบอกให้เรารู้ว่า ร่างกายคนเราไม่ได้ลืมโรคที่เคยเจอไปง่ายๆ แม้ว่าระดับภูมิคุ้มกันในเลือดที่วัดได้จะลดลงตามกาลเวลา แต่นักวิทยาศาสตร์พบว่าร่างกายของเรามีหน่วยความจำที่เรียกว่า Memory B cells และ T cells ซึ่งเปรียบเสมือนฐานข้อมูลของกองทัพที่คอยจำหน้าตาเชื้อโรคเอาไว้ เมื่อเวลาผ่านไปเกิน 5 ปี แม้ตัวแอนติบอดีจะดูเหมือนจางลง แต่ถ้าเรากลับมาสัมผัสเชื้อโรคเดิมอีกครั้ง ระบบป้องกันเหล่านี้จะรีบตื่นตัวและผลิตกองกำลังออกมาตอบโต้ได้อย่างรวดเร็วทันท่วงที

ปัจจัยอะไรบ้างที่ทำให้ภูมิคุ้มกันแต่ละคนไม่เท่ากัน

เหตุผลที่แต่ละคนรักษาภูมิคุ้มกันไว้ได้นานไม่เท่ากัน มีปัจจัยหลายอย่างที่หมออยากให้สังเกต:

• สุขภาพโดยรวมและโรคประจำตัวที่มีผลต่อระบบภูมิคุ้มกัน
• อายุ ณ ตอนที่เริ่มฉีดวัคซีนครั้งแรก
• ประเภทของวัคซีนที่ได้รับ ซึ่งมีกระบวนการกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันต่างกัน
• พฤติกรรมการใช้ชีวิตและการดูแลสุขภาพ ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อความแข็งแรงของระบบในร่างกาย

การศึกษาความคงทนของภูมิคุ้มกันช่วยกำหนดอนาคตการฉีดกระตุ้น

ข้อมูลจากการติดตามผลระยะยาวเกิน 5 ปี ช่วยให้หมอและทีมสาธารณสุขตัดสินใจได้แม่นยำขึ้นว่า วัคซีนตัวไหนจำเป็นต้องฉีดซ้ำตอนไหน การศึกษาเหล่านี้ทำให้เราไม่ต้องฉีดวัคซีนพร่ำเพรื่อ แต่จะเน้นฉีดเมื่อถึงจุดที่ระดับการป้องกันลดลงต่ำกว่าเกณฑ์ความปลอดภัย เพื่อให้ร่างกายกลับมามีเกราะป้องกันที่แข็งแรงที่สุดอีกครั้ง

เราควรเตรียมตัวอย่างไรเมื่อภูมิคุ้มกันเริ่มลดน้อยลง

สำหรับคนไข้ที่กังวลเรื่องระดับภูมิคุ้มกันหลังจากผ่านไปหลายปี หมอแนะนำว่าไม่ต้องถึงกับต้องไปเจาะเลือดตรวจหาค่าแอนติบอดีเองทั้งหมด แต่สิ่งสำคัญคือการติดตามคำแนะนำจากหน่วยงานสาธารณสุขหรือปรึกษาแพทย์ประจำตัวหากต้องเดินทางไปในพื้นที่เสี่ยงหรือมีโรคประจำตัวที่ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันทำงานได้ไม่เต็มที่ การดูแลร่างกายให้แข็งแรง ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และพักผ่อนให้เพียงพอ ยังคงเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการรักษาประสิทธิภาพของระบบภูมิคุ้มกันให้ทำงานได้ดีที่สุดในระยะยาว