ทำความเข้าใจปัญหาด้านการประมวลผลทางประสาทสัมผัส เมื่อสมองรับความรู้สึกไม่เท่ากัน

เสียงดังนิดเดียวทำไมลูกถึงกรี๊ด? เรื่องใกล้ตัวที่หลายคนเข้าใจผิด

เวลาที่เราเดินห้างแล้วได้ยินเสียงเพลงดัง หรือแสงไฟกะพริบจ้า เราอาจจะแค่รู้สึกรำคาญเล็กน้อยแล้วก็เดินผ่านไป แต่สำหรับเด็กหรือผู้ใหญ่บางคน สิ่งเร้าเหล่านี้กลับสร้างความทุกข์ทรมานอย่างใหญ่หลวงจนถึงขั้นร้องไห้ อาละวาด หรือปิดหูแน่น อาการแบบนี้มักทำให้คนรอบข้างมองว่าเด็กดื้อหรือเอาแต่ใจ ทั้งที่จริงแล้วต้นตอของปัญหาอาจมาจากภาวะที่สมองจัดการกับสิ่งรอบตัวไม่เหมือนคนทั่วไป

ปัญหาด้านการประมวลผลทางประสาทสัมผัสคืออะไร เกิดจากอะไรกันแน่?

ในชีวิตประจำวัน ร่างกายของเราไม่ได้มีแค่ประสาทสัมผัส 5 อย่างที่เราท่องจำกันมาตั้งแต่เด็ก แต่ยังมีระบบการทรงตัวและระบบรับรู้ข้อต่อกล้ามเนื้อรวมอยู่ด้วย ปัญหาด้านการประมวลผลทางประสาทสัมผัส หรือที่เรียกกันง่ายๆ ว่าระบบรับความรู้สึกทำงานรวน เป็นภาวะที่สมองไม่สามารถแปลผลข้อมูลที่รับเข้ามาจากตา หู จมูก ผิวหนัง หรือกล้ามเนื้อได้อย่างราบรื่น สมองบางคนอาจจะไวต่อสิ่งกระตุ้นมากเกินไปจนรับไม่ไหว หรือในทางกลับกัน บางคนก็รับความรู้สึกช้าเสียจนต้องวิ่งชนหรือกระโดดแรงๆ เพื่อให้ร่างกายรู้สึกตัว

สัญญาณเตือนภัย เมื่อสมองรับรู้โลกใบนี้ต่างจากคนอื่น

การสังเกตพฤติกรรมในชีวิตประจำวันช่วยให้เราเข้าใจความอึดอัดที่เกิดขึ้นได้ดีขึ้น โดยทั่วไปแล้วอาการจะแบ่งออกเป็นกลุ่มที่ไวเกินไปและกลุ่มที่เฉยชาต่อสิ่งรอบตัว

กลุ่มที่ไวต่อความรู้สึกเกินไป แค่สะกิดเบาๆ ก็รู้สึกเหมือนโดนทำร้าย

• เสียงรบกวน: ตกใจง่ายเวลาได้ยินเสียงเครื่องปั่นน้ำผลไม้ เสียงเครื่องดูดฝุ่น หรือแม้แต่เสียงเคี้ยวข้าว
• แสงและภาพ: ไม่ชอบแสงแดดจ้า หลบตา หรือแสบตาในที่สว่าง
• สัมผัสและเสื้อผ้า: รำคาญป้ายเสื้อผ้าตะเข็บแข็ง ไม่ชอบให้ใครกอด หรืองอแงเมื่อต้องตัดผมตัดเล็บ
• การเคลื่อนไหว: กลัวความสูง ไม่ชอบการขึ้นลิฟต์หรือไม่กล้าเล่นเครื่องเล่นสนาม

กลุ่มที่ตอบสนองช้ากว่าปกติ ต้องกระตุ้นแรงๆ ถึงจะรู้สึก

• ชอบวิ่งชนสิ่งของ กระโดดแรงๆ หรือหมุนตัวรอบตัวเองนานๆ โดยไม่รู้สึกเวียนหัว
• ชอบเคี้ยวเสื้อ ดินสอ หรือกัดสิ่งของตลอดเวลา
• เจ็บตัวแล้วไม่ค่อยร้อง เพราะรับรู้ความเจ็บปวดช้ากว่าคนอื่น
• ซุ่มซ่าม ทำของหล่นมือบ่อยเพราะกะแรงในการหยิบจับไม่ถูก

วิธีดูแลและปรับสภาพแวดล้อมให้คนที่คุณรักใช้ชีวิตได้ง่ายขึ้น

เมื่อพบว่าคนใกล้ชิดมีภาวะนี้ การปรับตัวและจัดสภาพแวดล้อมรอบตัวให้เหมาะสมช่วยลดความเครียดในสมองลงได้มาก เราสามารถเริ่มต้นได้จากการสังเกตว่าสิ่งกระตุ้นแบบไหนที่ทำให้เกิดอาการแล้วหลีกเลี่ยงสิ่งนั้น เช่น หากแพ้เสียงดังอาจให้ใส่ที่earmuffเวลาไปที่คนพลุกพล่าน หรือเลือกเสื้อผ้าเนื้อนุ่มไม่มีป้ายแข็งระคายเคืองผิว นอกจากนี้ การทำกิจกรรมบำบัดเฉพาะทางกับนักกิจกรรมบำบัดยังช่วยฝึกระบบประสาทสัมผัสให้ค่อยๆ ปรับตัวและทำงานได้อย่างสมดุลมากขึ้น