ทำความเข้าใจปัญหาด้านการประมวลผลทางประสาทสัมผัส เมื่อสมองรับความรู้สึกไม่เท่ากับคนอื่น

เวลาที่เราพาเด็กๆ ไปเดินห้างสรรพสินค้าแล้วสังเกตเห็นว่า บางคนอาจจะกรีดร้อง เอามือปิดหู หรือหงุดหงิดขึ้นมาอย่างกะทันหัน ทั้งที่รอบตัวก็ไม่ได้มีเสียงดังอะไรมากนัก หลายครั้งเรามักจะเหมารวมว่าเด็กคนนั้นกำลังเอาแต่ใจ แต่ในมุมมองของแพทย์แล้ว อาการเหล่านี้อาจไม่ใช่เรื่องของพฤติกรรมหรือการเลี้ยงดูเสมอไป แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนของภาวะที่เรียกว่าปัญหาด้านการประมวลผลทางประสาทสัมผัส

ภาวะที่สมองจัดการกับสิ่งรอบตัวได้ไม่ราบรื่น

มนุษย์เราไม่ได้เรียนรู้โลกผ่านการมองเห็นหรือการฟังเพียงอย่างเดียว แต่เรายังมีระบบประสาทสัมผัสอื่นๆ อีก ไม่ว่าจะเป็นการรับรส การได้กลิ่น การสัมผัสทางผิวหนัง รวมถึงการรับรู้ความรู้สึกของข้อต่อและกล้ามเนื้อ ซึ่งช่วยให้เรารู้ว่าร่างกายเราอยู่ตำแหน่งไหนในพื้นที่

สำหรับคนทั่วไป สมองจะทำหน้าที่กลั่นกรองและจัดระเบียบข้อมูลเหล่านี้ได้อย่างอัตโนมัติ ทำให้เราสามารถเดินท่ามกลางผู้คนพลุกพล่านโดยไม่รู้สึกเวียนหัว หรือได้ยินเสียงเครื่องปั่นน้ำผลไม้โดยไม่รู้สึกเจ็บแก้วหู แต่สำหรับคนที่มีปัญหาด้านการประมวลผลทางประสาทสัมผัส สมองของพวกเขาเปรียบเสมือนวิทยุที่จูนคลื่นไม่ชัดเจน สัญญาณทุกอย่างจึงตีกันยุ่งเหยิงไปหมดจนเกิดความสับสน

สัญญาณเตือนเมื่อลูกน้อยหรือคนใกล้ตัวรับความรู้สึกไวเกินไป

กลุ่มแรกคือคนที่ระบบประสาทไวต่อสิ่งเร้ารอบตัวเป็นพิเศษ หรือที่เรียกกันง่ายๆ ว่ารับรู้ไวเกินไป คนกลุ่มนี้มักจะมีอาการเหล่านี้ให้เห็นในชีวิตประจำวัน

• รำคาญเสียงรอบข้าง: มักเอามือปิดหูเมื่อได้ยินเสียงเครื่องดูดฝุ่น เสียงฟ้าผ่า หรือแม้แต่เสียงเคี้ยวอาหารของคนในบ้าน
• ไม่ชอบการสัมผัส: ใส่เสื้อผ้าแล้วบ่นว่าตะเข็บคัน ป้ายเสื้อบาดคอ หรือไม่ยอมให้ใครมาตัดเล็บตัดผม
• เลือกกินเป็นพิเศษ: ปฏิเสธอาหารบางชนิดไม่ใช่เพราะรสชาติ แต่เป็นเพราะสัมผัสในปากหรือเนื้อสัมผัสของอาหารนั้นๆ
• กลัวความสูงหรือการเคลื่อนไหว: ไม่กล้าเล่นเครื่องเล่นสนามอย่างชิงช้าหรือสไลเดอร์ เพราะระบบการทรงตัวทำงานไวเกินไป

อีกด้านหนึ่งของเหรียญ เมื่อสมองตอบสนองช้ากว่าปกติ

นอกจากกลุ่มที่รับความรู้สึกไวเกินไปแล้ว ยังมีอีกกลุ่มหนึ่งที่มีภาวะตรงกันข้าม คือพวกเขารับความรู้สึกช้ากว่าคนอื่น ทำให้สมองโหยหาการกระตุ้นที่มากกว่าปกติเพื่อให้รับรู้ได้

• ชอบความตื่นเต้นหวหวาดเสียว: ชอบวิ่งชน กระโดด โหม่งสิ่งของ หรือชอบหมุนตัวไปมาโดยไม่รู้สึกเวียนหัว
• แรงเยอะเกินเหตุ: เวลาเขียนหนังสือมักจะกดดินสอแรงจนไส้หักบ่อยๆ หรือเวลาจับของเล่นมักจะเผลอบีบจนแตกหัก
• ไม่ค่อยเจ็บตัว: หกล้มฟกช้ำดำเขียวบ่อยครั้งโดยที่ไม่ค่อยร้องไห้ เพราะระบบรับความเจ็บปวดส่งสัญญาณช้า

วิธีช่วยเหลือและปรับสภาพแวดล้อมให้ใช้ชีวิตได้ง่ายขึ้น

การรับมือกับปัญหานี้ไม่ใช่เรื่องของการรักษาให้หายขาดด้วยยา แต่เป็นการทำความเข้าใจและปรับตัวร่วมกัน เพื่อช่วยให้ระบบประสาททำงานได้อย่างสมดุลขึ้น

การบำบัดทางกิจกรรมบำบัด: นักกิจกรรมบำบัดที่มีความเชี่ยวชาญจะช่วยประเมินว่าระบบประสาทสัมผัสส่วนไหนที่ทำงานผิดปกติ แล้วออกแบบกิจกรรมผ่านการเล่นที่ช่วยกระตุ้นหรือลดความไวของระบบนั้นๆ เช่น การเล่นสระลูกบอล การปีนป่าย หรือการนวดผ่อนคลายกล้ามเนื้อ

การปรับสภาพแวดล้อมที่บ้านและโรงเรียน: หากรู้ว่าเด็กไวต่อเสียง การจัดมุมสงบที่ไม่มีเสียงรบกวนให้เขานั่งพักผ่อนเมื่อเริ่มรู้สึกเครียดจะช่วยได้มาก หรือการเลือกเสื้อผ้าเนื้อนุ่มที่ไม่มีป้ายแข็งๆ ก็ช่วยลดความหงุดหงิดระหว่างวันลงได้

ความเข้าใจจากคนรอบข้างคือยาขนานเอกที่จะช่วยให้ผู้ที่มีปัญหาด้านการประมวลผลทางประสาทสัมผัส สามารถก้าวผ่านความยากลำบากในแต่ละวันและใช้ชีวิตร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีความสุข