ระวังให้ดี ไข้เลือดออกไม่ได้ทำลายแค่เกล็ดเลือด แต่ลามถึงสมองและระบบประสาทได้ด้วย

ช่วงหน้าฝนทีไร โรคไข้เลือดออกก็มักจะกลับมากวนใจพวกเราอยู่เรื่อยๆ เวลาพูดถึงโรคนี้ หลายคนก็จะนึกถึงไข้สูง ปวดเมื่อยตามตัว จุดเลือดออกตามผิวหนัง หรือในเคสที่หนักหน่อยก็คือช็อกจากการเสียน้ำในหลอดเลือด แต่ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้มานาน อยากจะมาเล่าให้ฟังถึงอีกหนึ่งมุมมืดของโรคนี้ที่หลายคนยังไม่ค่อยรู้ นั่นคือภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทจากไข หรือพูดง่ายๆ ว่าเชื้อไวรัสเดงกี่มันไม่ได้เล่นงานแค่เม็ดเลือด แต่มันบุกไปถึงสมองและเส้นประสาทของเราได้ด้วย ซึ่งเป็นเรื่องที่อันตรายและต้องรีบสังเกตอาการให้ทันท่วงที

ทำไมเชื้อไวรัสไข้เลือดออกถึงขึ้นไปป่วนในสมองของเราได้?

หลายคนอาจสงสัยว่า ยุงกัดที่แขนขา ทำไมเชื้อไวรัสถึงเดินทางไปถึงสมองได้ จริงๆ แล้วกลไกนี้เกิดขึ้นได้จากหลายทางครับ ทางแรกคือตัวไวรัสเองสามารถหลุดลอดเข้าไปในระบบประสาทได้โดยตรง หรืออีกทางหนึ่งที่พบบ่อยคือ เกิดจากการที่ร่างกายของเราเกิดปฏิกิริยาภูมิคุ้มกันที่รุนแรงเกินไปเมื่อสู้กับไวรัส ทำให้เกิดการอักเสบกระจายไปทั่ว รวมถึงเนื้อสมองและเยื่อหุ้มสมองด้วย บางครั้งเมื่อตับหรือไตเริ่มทำงานแย่ลงจากภาวะช็อก สารพิษในร่างกายก็คั่งและส่งผลกระทบต่อการทำงานของสมองตามมา กลายเป็นภาวะแทรกซ้อนที่หมอฟิตห่วงกันมากที่สุด

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าสมองเริ่มมีปัญหาจากไข้เลือดออก?

อาการทางสมองจากไข้เลือดออกไม่ได้แสดงออกแค่การปวดหัวธรรมดา แต่จะมีลักษณะที่ผิดปกติไปจากไข้หวัดใหญ่หรือไข้เลือดออกทั่วไปค่อนข้างชัดเจน หากคนไข้เริ่มมีอาการเหล่านี้ ญาติหรือคนใกล้ชิดต้องรีบพามาโรงพยาบาลทันที:

• ซึมลงอย่างผิดปกติ เรียกไม่ค่อยตื่น หรือตอบสนองช้ากว่าเดิมมาก
• พฤติกรรมเปลี่ยนไปอย่างไร้สาเหตุ เช่น พูดจาเพ้อ สับสนจำไม่ได้ว่าอยู่ที่ไหน หรือกระวนกระวายเอะอะโวยวาย
• มีอาการชักเกร็ง ไม่ว่าจะเป็นทั้งตัวหรือกระตุกเฉพาะส่วน
• แขนขาอ่อนแรงซีกใดซีกหนึ่ง หรือขยับตัวได้ไม่เท่ากัน
• คอแข็ง ก้มคอไม่ลง ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนของการอักเสบที่เยื่อหุ้มสมอง

กลุ่มเสี่ยงที่ต้องระวังเป็นพิเศษเมื่อติดเชื้อไข้เลือดออก

แม้ว่าภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทจากไขจะไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคนที่ป่วยเป็นไข้เลือดออก แต่ก็มีกลุ่มคนบางกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงกว่าคนทั่วไป หากติดเชื้อแล้วต้องดูแลใกล้ชิดเป็นพิเศษ ได้แก่ เด็กเล็ก ผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคไต โรคตับ หรือโรคเบาหวาน รวมถึงคนที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง กลุ่มเหล่านี้หากไข้เริ่มลดลงแต่ยังมีอาการซึมลงร่วมด้วย ต้องนึกถึงภาวะแทรกซ้อนทางสมองไว้เสมอ และรีบมาพบแพทย์โดยด่วนเพื่อตรวจวินิจฉัยด้วยการเจาะน้ำไขสันหลังหรือทำคอมพิวเตอร์สมอง

วิธีรักษาและการดูแลเมื่อเกิดภาวะแทรกซ้อนขึ้นแล้ว

เมื่อคนไข้มาถึงมือแพทย์และได้รับการวินิจฉัยแน่ชัดว่ามีปัญหาทางระบบประสาทจากการติดเชื้อไข้เลือดออก การรักษาหลักคือการประคับประคองอาการอย่างใกล้ชิดในหอผู้ป่วยวิกฤต เนื่องจากยังไม่มีon-targetยาต้านไวรัสสำหรับเดงกี่โดยเฉพาะ ทีมแพทย์จะคอยควบคุมความดันโลหิต ปรับสมดุลเกลือแร่ในร่างกาย ให้ยาป้องกันหรือหยุดอาการชัก และดูแลไม่ให้สมองบวม ยิ่งพามาโรงพยาบาลเร็วเท่าไหร่ โอกาสที่เนื้อสมองจะเสียหายถาวรก็ยิ่งน้อยลงเท่านั้น และโอกาสรอดชีวิตหรือกลับมาใช้ชีวิตได้ปกติก็จะสูงขึ้นตามไปด้วยครับ