คุณพ่อคุณแม่ต้องรู้: อันตรายจากการให้เด็กเล็กกินยาแก้ไอและยาลดน้ำมูก

เวลาลูกน้อยเริ่มมีอาการน้ำมูกไหลหรือไอค็อกๆ แขกไม่ได้รับเชิญอย่างหวัดมักจะทำให้คุณพ่อคุณแม่ใจคอไม่ดี ความตั้งใจแรกที่ผุดขึ้นมาในหัวคือการหายาแก้ไอหรือยาลดน้ำมูกติดบ้านมาให้ลูกกินเพื่อจะได้หายไวๆ แต่ในฐานะหมอ ผมอยากขอเบรกความตั้งใจนั้นไว้ก่อนครับ เพราะสำหรับเด็กเล็กโดยเฉพาะน้องๆ ที่อายุต่ำกว่าสองขวบ การซื้อยาเหล่านี้มาให้กินเองไม่ใช่ทางออกที่ปลอดภัย แถมยังซ่อนอันตรายที่คุณแม่อาจคาดไม่ถึงเอาไว้ด้วย

ทำไมเด็กต่ำกว่าสองขวบถึงห้ามกินยาแก้ไอและยาลดน้ำมูกเอง?

หลายคนอาจสงสัยว่าทำไมผู้ใหญ่กินได้แต่เด็กกินไม่ได้ เหตุผลหลักมาจากสรีระร่างกายของเด็กเล็กที่ยังเติบโตไม่เต็มที่ ระบบเผาผลาญยา การทำงานของตับและไตยังขับยาออกได้ไม่ดีเท่าผู้ใหญ่ ยาแก้ไอและยาลดน้ำมูกส่วนใหญ่ในท้องตลาด โดยเฉพาะยารวมอาการ (Cold and Cough formulas) ออกฤทธิ์กดระบบประสาทส่วนกลาง ซึ่งในเด็กเล็กอาจทำให้เกิดผลข้างเคียงที่รุนแรงถึงชีวิตได้ง่ายมาก หน่วยงานด้านสุขภาพทั่วโลกจึงมีข้อกำหนดชัดเจนว่า ห้ามใช้ยาเหล่านี้ในเด็กอายุต่ำกว่าสองขวบเด็ดขาด เว้นแต่จะเป็นคำสั่งและการดูแลจากแพทย์ผู้ชำนาญการเท่านั้น

ภัยเงียบจากยาแก้ไอและยาลดน้ำมูกที่อันตรายกว่าที่คิด

เมื่อเด็กเล็กได้รับยาแก้ไอหรือยาลดน้ำมูกเกินขนาด หรือร่างกายมีความไวต่อตัวยา อาจเกิดอาการไม่พึงประสงค์ที่น่ากลัวหลายอย่าง ดังนี้ครับ

• อาการง่วงซึมผิดปกติหรือตื่นยาก: ตัวยาบางชนิดทำให้เด็กซึมมากจนปลุกไม่ตื่น ซึ่งเป็นสัญญาณอันตรายของภาวะกดการหายใจ
• หัวใจเต้นเร็วและกระสับกระส่าย: ยาลดน้ำมูกบางตัวมีฤทธิ์ทำให้หลอดเลือดหดตัว ส่งผลให้หัวใจเต้นเร็ว ความดันโลหิตสูงขึ้น และเด็กจะร้องกวนไม่ยอมนอน
• เสมหะเหนียวข้นขับไม่ออก: ยาแก้ไอหรือยาลดน้ำมูกบางกลุ่มไปยับยั้งการไอและทำให้สารคัดหลั่งแห้งลง กลายเป็นว่าเสมหะติดค้างอยู่ในทางเดินหายใจหายใจไม่ออก หนักกว่าเดิม
• อาการชักและผลข้างเคียงรุนแรง: ในเคสที่ได้รับยาเกินขนาดอาจพบอาการชัก ประสาทหลอน หรืออันตรายถึงแก่ชีวิตได้

วิธีดูแลลูกน้อยยามเป็นหวัด คัดจมูก และไอ โดยไม่ต้องพึ่งยาอันตราย

โรคหวัดในเด็กส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัส ซึ่งสามารถหายได้เองตามธรรมชาติ สิ่งที่คุณพ่อคุณแม่ควรทำคือการประคับประคองอาการเพื่อให้ลูกสบายตัวขึ้น ไม่ใช่การไปกดอาการเหล่านั้นด้วยยา

• ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ: วิธีนี้ช่วยชะล้างน้ำมูกที่เหนียวข้นและเสมหะในโพรงจมูกให้หลุดออกมา ทำให้ลูกหายใจโล่งขึ้นได้อย่างปลอดภัย
• ให้ลูกดื่มน้ำอุ่นบ่อยๆ: น้ำคือน้ำยาละลายเสมหะที่ดีที่สุด ช่วยให้เสมหะไม่เหนียวติดคอและช่วยให้ร่างกายชุ่มชื้น
• ใช้เครื่องทำ 1ไอน้ำ: ช่วยเพิ่มความชื้นในอากาศ ลดอาการระคายเคืองคอและอาการคัดจมูกตอนนอน
• เช็ดตัวลดไข้และพักผ่อนให้เพียงพอ: ให้ร่างกายได้ซ่อมแซมตัวเองตามกลไกธรรมชาติ

อาการแบบไหนของลูกน้อยที่ควรพาไปหาหมอทันที

แม้เราจะดูแลเบื้องต้นที่บ้านได้ แต่หากลูกมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย อย่ารอดูอาการเด็ดขาดครับ ควรพาไปพบแพทย์โดยเร็วที่สุด

• หายใจเร็ว หายใจแรงจนซี่โครงบาน หรือปีกจมูกบานเวลาหายใจ
• มีเสียงฮืดๆ หรือหายใจมีเสียงดังผิดปกติ
• ซึมลงมาก ไม่ยอมดูดนมหรือกินน้ำ ปัสสาวะน้อยลง
• มีไข้สูงต่อเนื่อง โดยเฉพาะในเด็กอายุต่ำกว่าสามเดือน
• ไอเรื้อรังนานเกินกว่าหนึ่งสัปดาห์แล้วอาการไม่ดีขึ้น

ความรักความห่วงใยของคุณพ่อคุณแม่บางครั้งอาจทำให้เราอยากหายาสักตัวมาช่วยบรรเทาให้ลูกหายทรมานเร็วๆ แต่สำหรับเด็กเล็กแล้ว ความปลอดภัยต้องมาเป็นอันดับหนึ่งครับ หากไม่แน่ใจเรื่องการใช้ยาใดๆ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งก่อนป้อนยาให้ลูกรักทานนะครับ