ไถมือถือจนดึกเพราะเครียดเรื่องงาน: รู้จักภาวะเสพติดหน้าจอเพื่อหนีความเครียด

กลับถึงบ้านเหนื่อยๆ ทำไมมือถึงต้องคว้าโทรศัพท์ขึ้นมาไถ

หลายคนน่าจะคุ้นเคยกับภาพตัวเองนอนอยู่บนเตียงปิดไฟมืดสนิท แต่ใบหน้ายังสะท้อนแสงสีฟ้าจากหน้าจอสมาร์ทโฟน เวลาตีหนึ่งตีสองก็แล้ว ตาไม่มีทีง่วง ทั้งที่ร่างกายและสมองล้าเต็มที แต่พอนึกถึงงานกองโตพรุ่งนี้ หรือปัญหาชีวิตที่แก้ไม่ตก นิ้วมือมันก็พาลจะกดเข้าแอปพลิเคชันต่างๆ วนไปวนมาโดยอัตโนมัติ พฤติกรรมแบบนี้ไม่ใช่แค่ความเพลิดเพลินฆ่าเวลา แต่มันคือสัญญาณเตือนของภาวะเสพติดหน้าจอเพื่อหนีความเครียด ที่หลายคนกำลังเผชิญอยู่โดยไม่รู้ตัว

กลไกสมองตอนที่เราใช้หน้าจอหนีความจริง

เวลาที่คนเราเจอเรื่องเครียดหรือความกดดัน สมองส่วนที่เรียกว่าอะมิกดาลากลัวความเครียดนั้น จะสั่งการให้ร่างกายอยู่ในโหมดตื่นตัวตลอดเวลา แต่พอเราหยิบมือถือขึ้นมาไถฟีดโซเชียลมีเดีย ดูคลิปสั้น หรือเล่นเกม สมองจะหลั่งสารสื่อประสาทแห่งความสุขที่ชื่อว่าโดปามีนออกมา สารตัวนี้เปรียบเสมือนยาชาชั้นดีที่ทำให้เราลืมความกังวลหรือปัญหาตรงหน้าไปชั่วขณะ สมองจึงเรียนรู้ว่า การมองหน้าจอคือทางลัดในการหนีความทุกข์ ทำให้เรายิ่งเครียดก็ยิ่งติดหน้าจอ วนเป็นวงจรอุบาทว์ที่ตัดไม่ขาด

ผลกระทบเงียบๆ ที่ร่างกายและจิตใจต้องแบกรับ

การใช้หน้าจอเพื่อหลบหนีความเครียดไม่ได้ช่วยแก้ปัญหาอะไรเลย แถมยังสร้างปัญหาใหม่ตามมาอีกเพียบ เริ่มตั้งแต่คุณภาพการนอนที่พังไม่เป็นท่า แสงสีฟ้าจากหน้าจอยับยั้งการหลั่งฮอร์โมนเมลาโทนิน ทำให้หลับยากและหลับไม่สนิท ตื่นมาสมองจึงไม่สดชื่น ประสิทธิภาพในการทำงานลดลง ยิ่งทำให้วันนั้นเครียดหนักกว่าเดิม นอกจากนี้ การเสพข้อมูลแย่ๆ บนโลกออนไลน์ระหว่างเครียด ยังเป็นการซ้ำเติมสุขภาพจิตให้ดิ่งลงไปอีก เกิดภาวะซึมเศร้า วิตกกังวล และรู้สึกโดดเดี่ยวทั้งๆ ที่เชื่อมต่อกับคนอื่นตลอดเวลา

วิธีดึงตัวเองออกจากหน้าจอเมื่อความเครียดเล่นงาน

การจะหักดิบเลิกเล่นมือถือทันทีเป็นเรื่องที่ทำได้ยากมากในทางปฏิบัติ วิธีที่หมอแนะนำมักจะเริ่มจากการสร้างความตระหนักรู้ก่อน เมื่อไหร่ก็ตามที่รู้สึกอยากหยิบมือถือขึ้นมาตอนดึก ให้หยุดหายใจลึกๆ แล้วถามตัวเองว่า กำลังหนีอะไรอยู่ การยอมรับความรู้สึกเครียดตรงๆ ดีกว่าการพยายามเอาหน้าจอไปกลบเกลื่อน นอกจากนี้ควรมีการกำหนดเขตปลอดมือถือ เช่น บนเตียงนอนควรเป็นพื้นที่สำหรับนอนเท่านั้น ไม่ควรเอาโทรศัพท์ขึ้นมาวางใกล้ตัว หรือใช้เทคนิคการหากิจกรรมทดแทนที่ใช้ประสาทสัมผัสอื่น เช่น การอาบน้ำอุ่น ฟังเพลงเบาๆ หรือการเขียนบันทึกความรู้สึกระบายความเครียดลงในกระดาษแทนการพิมพ์ลงหน้าจอ

สัญญาณแบบไหนที่ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญ

ถ้าลองปรับพฤติกรรมด้วยตัวเองแล้วยังทำไม่ได้ ควบคุมเวลาเล่นไม่ได้ รู้สึกหงุดหงิดรุนแรงเวลามือถืออยู่ไกลตัว หรืออาการนอนไม่หลับเริ่มส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน การมาพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาเพื่อพูดคุยไม่ใช่เรื่องน่าอาย ภาวะเสพติดหน้าจอเพื่อหนีความเครียดมักเป็นปลายทางของปัญหาทางใจที่ซ่อนอยู่ การได้รับการวินิจฉัยและคำแนะนำที่ถูกต้อง จะช่วยให้เรากลับมาควบคุมชีวิตตัวเองได้อีกครั้งโดยไม่ต้องพึ่งหน้าจอ