วิธีอ่านฉลากโภชนาการและส่วนผสม เพื่อความปลอดภัยของคนแพ้อาหาร

เวลาเดินเลือกซื้อของในซูเปอร์มาร์เก็ต สำหรับคนทั่วไปอาจมองหาแค่ว่าขนมชิ้นนี้อร่อยไหม หรืออาหารกล่องนี้มีแคลอรีเท่าไร แต่สำหรับคนที่ต้องระวังเรื่องโรคภูมิแพ้อาหาร การหยิบสินค้าขึ้นมาพลิดูด้านหลังกล่องไม่ใช่แค่เรื่องทางเลือก แต่เป็นเรื่องของความปลอดภัยในชีวิตเลยทีเดียว หมอเข้าใจดีว่าตัวหนังสือยุกยิกบนซองอาหารมันชวนปวดหัวขนาดไหน ยิ่งถ้าเป็นชื่อทางเคมีแปลกๆ ยิ่งอ่านยากเข้าไปใหญ่

การสละเวลาดูฉลากให้ละเอียดก่อนจ่ายเงิน ช่วยลดความเสี่ยงจากการกินพลาดไปโดนสารก่อภูมิแพ้ตัวร้ายที่ซ่อนอยู่ได้ ตั้งแต่อาการคันตามตัว ผื่นขึ้น ไปจนถึงขั้นรุนแรงที่หายใจไม่ออก มาดูกกันว่าเวลาเราพลิกดูฉลากโภชนาการ เราต้องพุ่งเป้าไปที่จุดไหนบ้างเพื่อความปลอดภัยสูงสุด

ส่องบรรทัดแรกให้ไว: วิธีตามล่าชื่อสารก่อภูมิแพ้หลักในส่วนผสม

สิ่งแรกที่หมอแนะนำให้ทำเวลาหยิบสินค้าขึ้นมาดู ไม่ใช่การไปดูตารางไขมันหรือน้ำตาล แต่เป็นการพุ่งสายตาไปที่บรรทัดรายชื่อส่วนประกอบอาหาร (Ingredients) โดยเรียงจากปริมาณมากไปหาน้อย

ตามกฎหมายสากลและประกาศของอย. อาหารแปรรูปที่มีสารก่อภูมิแพ้หลัก 8-9 ชนิด เช่น นมวัว ไข่ ถั่วลิสง ถั่วเปลือกแข็ง แป้งสาลี ปลา สัตว์น้ำเปลือกแข็ง และซัลไฟต์ จะต้องระบุไว้ให้ชัดเจน แต่บางทีผู้ผลิตก็ใช้ชื่อทางวิทยาศาสตร์ที่ทำให้เราสับสน เช่น เคซีน (Casein) หรือ เวย์ (Whey) ซึ่งความจริงแล้วมันก็คือนมวัวนั่นเอง ดังนั้น คนที่แพ้นมจึงต้องจำชื่อพวกนี้ไว้ให้ขึ้นใจ

อ่านประโยคเตือนภัยด้านล่างสุด: ข้อความแสดงข้อมูลสำหรับผู้แพ้อหาร

ผู้ผลิตหลายรายมักจะมีประโยคสั้นๆ ปิดท้ายส่วนประกอบ เช่น 'ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร: มีส่วนผสมของถั่วเหลืองและแป้งสาลี' หรือ 'อาจมีส่วนผสมของปลาและนม' ประโยคนี้สำคัญมากและห้ามมองข้ามเด็ดขาด

คำว่า 'อาจมี' หรือ 'May contain' หมายความว่า ในโรงงานผลิตมีการใช้เครื่องจักรเดียวกันผลิตสินค้าตัวอื่นที่มีสารก่อภูมิแพ้ แม้ตัวสูตรอาหารจะไม่ได้ใส่ลงไปโดยตรง แต่ก็มีโอกาสที่ละอองหรือคราบสารก่อภูมิแพ้จะปนเปื้อนลงไปได้ สำหรับคนที่มีอาการแพ้รุนแรง แค่คำเตือนว่าอาจมี ก็อันตรายไม่แพ้การใส่เข้าไปจริงๆ เลยทีเดียว

ชื่อลับที่ซ่อนอยู่: คำศัพท์ทางเคมีที่คนแพ้อาหารต้องรู้ทัน

บางครั้งผู้ผลิตไม่ได้เขียนตรงๆ ว่าแป้งสาลีหรือไข่ แต่ใช้คำศัพท์เฉพาะที่ดูเป็นทางการจนเราคาดไม่ถึง การทำความเข้าใจชื่อพ้องเหล่านี้จะช่วยป้องกันความผิดพลาดได้มาก

• กลุ่มแพ้นมวัว: นอกจากคำว่านมหรือ Milk แล้ว ให้ระวังคำว่า แลคโตส (Lactose), เคซีน (Casein), เวย์ (Whey), เนยใส (Ghee), และโซเดียมเคซิเนต (Sodium Caseinate)
• กลุ่มแพ้แป้งสาลีหรือกลูเตน: นอกเหนือจากแป้งสาลี (Wheat) แล้ว ให้สังเกตคำว่า มอลต์ (Malt), แป้งดัดแปร (Modified starch ที่ทำจากข้าวสาลี), และกลูเตน (Gluten)
• กลุ่มแพ้ไข่: ระวังคำว่า อัลบูมิน (Albumin), เลซิทินที่มาจากไข่ (Egg lecithin), และโกลบูลิน (Globulin)

ตารางโภชนาการไม่ใช่แค่เรื่องลดความอ้วน แต่ช่วยประเมินความเสี่ยงได้

นอกจากเรื่องสารก่อภูมิแพ้แล้ว การอ่านตารางโภชนาการ (Nutrition Facts) ยังช่วยให้เราเข้าใจภาพรวมของอาหารได้ดีขึ้น เช่น ปริมาณโซเดียม น้ำตาล หรือไขมันอิ่มตัว อาหารบางชนิดที่เคลมว่าสุขภาพดี แต่อาจจะมีส่วนผสมบางอย่างที่เราแพ้แอบแฝงอยู่ การฝึกนิสัยอ่านตารางนี้ควบคู่ไปกับการดูส่วนผสม จะช่วยให้เราคัดกรองอาหารเข้าสู่ร่างกายได้อย่างมั่นใจยิ่งขึ้น

การป้องกันการแพ้อาหารเริ่มต้นได้ที่ตัวเราเอง การสละเวลาแค่นิด การอ่านฉลากโภชนาการเพื่อป้องกันอันตรายที่จะเกิดขึ้น ถือเป็นเกราะคุ้มครองที่ดีที่สุด เพราะเมื่อเกิดอาการแพ้ขึ้นมาแล้ว การรักษาที่ปลายเหตุย่อมสร้างความลำบากมากกว่าการป้องกันตั้งแต่แรกเสมอ