โรคข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ: รับมืออย่างไรให้เข่าอยู่กับเราไปนานๆ

ทำไมยิ่งอายุมากขึ้น เข่าถึงเริ่มงอแงและส่งเสียงดัง

เวลาเดินแล้วได้ยินเสียงก๊อบแก๊บ หรือรู้สึกปวดจี๊ดๆ เวลาลุกจากเก้าอี้ นั่นเป็นสัญญาณเตือนว่ากระดูกอ่อนผิวข้อที่ทำหน้าที่เป็นตัวรองรับแรงกระแทกเริ่มสึกหรอตามวัย เหมือนกับยางรถยนต์ที่ใช้งานมานานจนดอกยางเริ่มบางลง เมื่อผิวกระดูกอ่อนบางลง กระดูกสองชิ้นก็จะเสียดสีกันจนเกิดอาการอักเสบ ปวด และบวมตามมา ซึ่งนี่คือภาวะปกติที่พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ

สัญญาณเตือนภัยที่บอกว่าเรากำลังเข้าสู่ภาวะข้อเข่าเสื่อม

อาการเริ่มแรกมักจะค่อยเป็นค่อยไปจนเราอาจมองข้ามไป ให้ลองสังเกตอาการเหล่านี้ดูว่ามีกี่ข้อที่ตรงกับตัวเรา

• ปวดเข่ามากขึ้นเวลาใช้งาน เช่น เดินขึ้นลงบันได หรือนั่งยองๆ
• มีอาการเข่าฝืดตึง โดยเฉพาะตอนตื่นนอนตอนเช้า หรือนั่งท่าเดิมนานๆ แล้วลุกไม่ขึ้น
• ได้ยินเสียงลั่นในข้อขณะขยับเข่า
• รูปร่างของข้อเข่าเริ่มผิดปกติ เช่น ขาเริ่มโก่งออกด้านนอก หรือมีอาการบวมอย่างเห็นได้ชัด
• ความสามารถในการเดินหรือทำกิจกรรมที่เคยทำได้ลดน้อยลง

วิธีถนอมข้อเข่าด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน

การรักษาที่ได้ผลดีที่สุดไม่ใช่แค่การกินยา แต่คือการลดภาระให้ข้อเข่าของเราเอง หากปรับเปลี่ยนพฤติกรรมได้ อาการปวดก็จะทุเลาลงอย่างเห็นได้ชัด

• ควบคุมน้ำหนักตัว เพราะทุกกิโลกรัมที่เพิ่มขึ้น คือภาระมหาศาลของข้อเข่า
• หลีกเลี่ยงท่านั่งยองๆ การนั่งขัดสมาธิ หรือการพับเพียบ ซึ่งเป็นท่าที่ทำให้ข้อเข่ารับแรงกดสูงที่สุด
• เปลี่ยนมาใช้เก้าอี้ที่มีความสูงพอดีและมีที่เท้าแขน เพื่อให้การลุกนั่งทำได้ง่ายขึ้น
• ใช้ไม้เท้าช่วยพยุงในวันที่ต้องเดินไกลๆ เพื่อกระจายน้ำหนักตัวไม่ให้ลงที่เข่าข้างใดข้างหนึ่งมากเกินไป

ออกกำลังกายแบบไหนที่ช่วยให้เข่าแข็งแรงแต่ไม่ทำให้เจ็บเพิ่ม

หัวใจสำคัญคือการสร้างกล้ามเนื้อต้นขาให้แข็งแรง เพื่อทำหน้าที่เป็นตัวรับแรงแทนข้อเข่าที่เริ่มเสื่อม โดยเน้นการออกกำลังกายแบบที่ไม่ต้องรับน้ำหนักตัวมากเกินไป เช่น

• การปั่นจักรยานอยู่กับที่
• การเดินในน้ำหรือการว่ายน้ำ
• การบริหารกล้ามเนื้อต้นขาด้วยท่าการเกร็งขาและยกขาขึ้นในท่านอน ซึ่งจะช่วยให้กล้ามเนื้อรอบหัวเข่ามั่นคงขึ้นโดยไม่เกิดการกระแทก

เมื่อไหร่ที่ยาแก้ปวดและกายภาพบำบัดเอาไม่อยู่จนต้องพบแพทย์

หากดูแลตัวเองเต็มที่แล้วแต่ยังมีอาการปวดรุนแรงจนรบกวนการนอนหลับ ไม่สามารถเดินหรือใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ หรือมีอาการเข่าบวมร้อนอย่างรุนแรง ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางเพื่อประเมินระดับความรุนแรงของโรค แพทย์อาจพิจารณาการฉีดน้ำเลี้ยงไขข้อเทียม หรือในกรณีที่ข้อเข่าสึกหรอมากจนไม่สามารถปรับแก้ด้วยวิธีอื่นได้ การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมก็ถือเป็นทางออกที่ช่วยให้ผู้สูงอายุกลับมาเดินเหินได้อย่างคล่องแคล่วและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นอีกครั้ง