ลูกป่วยแค่นี้ต้องไปหาหมอยังไง: เช็กเกณฑ์ความรุนแรงที่ต้องรีบพาเด็กส่งโรงพยาบาล

เวลาลูกน้อยไม่สบาย เป็นช่วงเวลาที่หัวอกคนเป็นพ่อแม่แทบสลาย นั่งเฝ้าไข้ทั้งคืนด้วยความกังวลใจว่าจะรุนแรงแค่ไหน จะต้องรีบหิ้วกระเป๋าพาซิ่งไปโรงพยาบาลกลางดึกเลยดีไหม หรือพอดูแลเบื้องต้นที่บ้านเองได้ก่อน ความยากคือเด็กเล็กยังบอกอาการที่ชัดเจนไม่ได้ ทำให้เราต้องเป็นนักสืบคอยสังเกตอาการเตือนภัยที่ซ่อนอยู่

สัญญาณเตือนภัยสีแดง: อาการแบบนี้ต้องรีบพุ่งตัวไปโรงพยาบาลทันทีไม่ต้องรอ

ในฐานะหมอเด็ก สิ่งแรกที่ผมมักจะบอกคุณพ่อคุณแม่เสมอคือ สัญชาตญาณของคนเป็นแม่มีความแม่นยำสูงมาก ถ้าความรู้สึกบอกว่าลูกดูไม่ปกติเอาเสียเลย ให้เชื่อความรู้สึกนั้นไว้ก่อน แต่ถ้าจะให้มีเกณฑ์ที่ชัดเจน นี่คืออาการวิกฤตที่ห้ามรอดูอาการเด็ดขาด

• หายใจลำบากผิดปกติ: สังเกตจากซี่โครงยุบเวลาหายใจ ท้องบุ๋ม หายใจเสียงดังฮืด หรือจมูกบาน ปีกจมูกขยับรุนแรง หรือริมฝีปากและเล็บเริ่มเขียวคล้ำ แสดงว่าออกซิเจนในเลือดเริ่มต่ำ
• ซึมมากปลุกไม่ตื่น: เรียกแล้วไม่สบตา ตาโรย ปฏิกิริยาตอบสนองช้าลงมาก หรือไม่มีแรงแม้แต่จะดูดนม
• ชักเกร็ง: มีอาการกระตุก เกร็ง ตาค้าง แม้จะเป็นแค่ไม่กี่วินาทีแล้วหยุดไปเอง ก็ต้องรีบไปโรงพยาบาลเพื่อตรวจหาสาเหตุ
• ไข้สูงร่วมกับคอแข็ง: ในเด็กโตอาจบอกว่าปวดคอ ก้มคอไม่ได้ หรือในเด็กเล็กงอแงอุ้มไม่ได้ยิ่งร้องหนัก
• อาเจียนพุ่งรุนแรงหรือมีเลือดปน: อาเจียนทุกครั้งที่กินน้ำหรือนม ท้องปูดแข็ง หรือถ่ายอุจจาระมีมูกเลือดปน

วิธีสังเกตการหายใจและการขาดน้ำที่บ้าน

คุณพ่อคุณแม่อมยิ้มได้เลยถ้าลูกยังร่าเริง เล่นได้ ยิ้มเก่ง แม้จะมีไข้สูง แต่ถ้าเริ่มซึมลง ให้ตรวจเช็กสองเรื่องนี้ด่วน

การนับจังหวะหายใจของเจ้าตัวเล็ก

ให้ถอดเสื้อผ้าลูกออกแล้วสังเกตการกระเพื่อมของหน้าอก นานหนึ่งเต็มนาที เกณฑ์ความเร่งด่วนตามอายุมีดังนี้

• เด็กอายุน้อยกว่า 2 เดือน: หายใจเร็วกว่า 60 ครั้งต่อนาที
• เด็กอายุ 2 ถึง 12 เดือน: หายใจเร็วกว่า 50 ครั้งต่อนาที
• เด็กอายุ 1 ถึง 5 ปี: หายใจเร็วกว่า 40 ครั้งต่อนาที

เช็กภาวะขาดน้ำจากการปัสสาวะ

เด็กที่ขาดน้ำอันเนื่องมาจากท้องเสียหรืออาเจียน มักจะมีอาการปากแห้ง ตาโหล และที่สำคัญคือ ผ้าอ้อมแห้งสนิทเกิน 6 ชั่วโมง หรือไม่ได้ปัสสาวะเลย แปลว่าร่างกายเริ่มขาดน้ำอย่างรุนแรง ต้องได้รับน้ำเกลือทางหลอดเลือดดำที่โรงพยาบาล

ไข้สูงแค่ไหนที่อันตรายและควรพาไปพบแพทย์

ไข้ไม่ใช่โรคแต่เป็นกลไกต่อสู้กับเชื้อโรคของร่างกาย ตัวเลขอุณหภูมิบนปรอทวัดไข้ไม่ได้บอกความรุนแรงทั้งหมด สิ่งสำคัญคือสภาพเด็กตอนไม่มีไข้ต่างหาก

หากลูกอายุต่ำกว่า 3 เดือนแล้วมีไข้สูงเกิน 38 องศาเซลเซียส ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันทีโดยไม่ต้องรอให้ครบวัน เนื่องจากภูมิคุ้มกันยังน้อยมาก มีโอกาสติดเชื้อในกระแสเลือดหรือเยื่อหุ้มสมองอักเสบได้สูง แต่ถ้าเด็กอายุมากกว่า 3 เดือน มีไข้สูงร่วมกับซึม ไม่ยอมกินอะไรเลย หรือกินยาลดไข้แล้วไข้ไม่ลดลงเลย อาการเหล่านี้คือสัญญาณเตือนว่าควรพบแพทย์

เตรียมตัวอย่างไรเมื่อต้องพาเด็กส่งห้องฉุกเฉิน

ความตื่นตระหนกทำให้เราลืมของสำคัญ ก่อนออกจากบ้านตั้งสติให้ดี เตรียมเอกสารประจำตัวลูก ประวัติการแพ้ยา ประวัติการฉีดวัคซีน และยาที่กินประจำใส่กระเป๋าไว้ให้พร้อม แจ้งพยาบาลหน้าห้องฉุกเฉินตามความเป็นจริงว่ามีอาการอะไรบ้างและเป็นมานานแค่ไหน การเล่าข้อมูลที่กระชับและตรงจุดจะช่วยให้คุณหมอช่วยเหลือลูกน้อยได้รวดเร็วยิ่งขึ้น