เครียดแล้วปวดท้อง เรื่องจริงที่ไม่ได้คิดไปเองจากปากคำของหมอ

ทำไมเวลาเครียดจัด ถึงรู้สึกปวดท้องเหมือนมีอะไรมาบิดไส้

หลายคนเดินเข้ามาปรึกษาที่ห้องตรวจด้วยอาการปวดท้อง ตื้อๆ แน่นๆ หรือบางทีก็ปวดบิดเกร็งจนตัวงอ แต่พอส่งตัวไปตรวจอัลตราซาวด์ ส่องกล้อง หรือเจาะเลือดตรวจหาความผิดปกติ ผลลัพธ์ที่ได้กลับปกติทุกอย่าง ไม่มีแผลในกระเพาะ ไม่มีนิ่วในถุงน้ำดี และไม่มีการอักเสบใดๆ จนคนไข้เริ่มสงสัยว่าตัวเองคิดไปเองหรือเปล่า หมอต้องบอกตรงนี้เลยว่า อาการปวดท้องจากความเครียดและวิตกกังวลนั้นเป็นเรื่องจริงที่มีคำอธิบายทางการแพทย์รองรับชัดเจน

ร่างกายของเรามีระบบประสาทที่เชื่อมระหว่างสมองกับลำไส้โดยตรง ซึ่งเปรียบเสมือนทางด่วนข้อมูลสองทาง เวลาที่เราเผชิญกับความเครียด ความวิตกกังวล หรือแม้แต่ความกดดันในการทำงาน สมองจะสั่งการหลั่งฮอร์โมนความเครียดออกมา ซึ่งฮอร์โมนเหล่านี้ไม่ได้ส่งผลแค่กับสมองเท่านั้น แต่ยังพุ่งตรงไปที่ทางเดินอาหาร ทำให้กล้ามเนื้อลำไส้เกิดการบีบตัวผิดปกติ หลอดเลือดหดตัว และมีความไวต่อความรู้สึกปวดมากกว่าปกติ จึงไม่น่าแปลกใจเลยที่เรามักจะปวดท้องทุกครั้งเวลามีกังวลเรื่องงานหรือเรื่องส่วนตัว

สัญญาณเตือนแบบไหน ที่แปลว่าอาการปวดท้องนี้มาจากความเครียด

อาการปวดท้องจากความเครียดและวิตกกังวลมักจะมีลักษณะเฉพาะตัวที่สังเกตได้ไม่ยาก เพื่อให้เข้าใจง่ายขึ้น หมอได้สรุปจุดสังเกตหลักๆ ที่มักพบเจอในคนไข้กลุ่มนี้ ดังนี้

• สัมพันธ์กับอารมณ์ความรู้สึก: อาการปวดมักจะกำเริบขึ้นมาช่วงที่มีเรื่องเครียด กังวล หรือกำลังเผชิญสถานการณ์กดดัน และมักจะทุเลาลงได้เองเมื่อผ่อนคลายหรือหมดเรื่องเครียด
• ระบบขับถ่ายแปรปรวนร่วมด้วย: บางคนมีอาการท้องผูกสลับท้องเสีย ท้องอืด มีลมในท้องเยอะ หรือรู้สึกถ่ายไม่สุดตลอดเวลา
• ตรวจทางการแพทย์ไม่พบโรค: ไปตรวจสุขภาพหรือส่องกล้องกี่ครั้ง ผลตรวจก็ยังปกติทุกอย่าง ไม่พบแผลหรือก้อนเนื้อที่เป็นอันตราย
• กินยาโรคกระเพาะแล้วไม่ค่อยหาย: พยายามซื้อยาลดกรดหรือยาแก้ปวดท้องทั่วไปมากิน แต่อาอาการปวดตื้อๆ มวนๆ ก็ยังคงอยู่ไม่หายขาด

วิธีรับมือและดูแลตัวเองเมื่อท้องเริ่มป่วนเพราะความเครียด

การรักษาภาวะนี้ให้ได้ผลดีที่สุด ไม่ได้พึ่งพาแค่ยาแก้ปวดท้องเพียงอย่างเดียว เพราะต้นตอของปัญหาจริงๆ อยู่ที่สมองและจิตใจ การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและการจัดการความเครียดจึงเป็นหัวใจสำคัญ

ฝึกเทคนิคผ่อนคลายกล้ามเนื้อและการหายใจ

เวลาที่รู้สึกเครียดจนเริ่มปวดท้อง ให้ลองหยุดงานตรงหน้า นั่งหลังตรง หลับตา แล้วหายใจเข้าลึกๆ ให้ท้องป่องออก ช้าๆ นับ 1 ถึง 4 กลั้นหายใจไว้ครู่หนึ่ง แล้วค่อยๆ ผ่อนลมหายใจออกทางปากนับ 1 ถึง 4 ทำซ้ำแบบนี้สัก 5 ถึง 10 นาที จะช่วยตัดวงจรการบีบตัวผิดปกติของลำไส้ที่เกิดจากความเครียดได้ดีมากๆ

ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินในช่วงที่วิตกกังวล

ช่วงที่เครียด ระบบย่อยอาหารจะทำงานได้ไม่เต็มที่ ควรหลีกเลี่ยงอาหารรสจัด อาหารไขมันสูง กาเฟอีน และแอลกอฮอล์ เพราะสิ่งเหล่านี้จะไปกระตุ้นลำไส้ที่ไวต่อความรู้สึกอยู่แล้วให้ปวดเกร็งมากขึ้น เปลี่ยนมาทานอาหารอ่อนๆ ย่อยง่าย และแบ่งมื้ออาหารเป็นมื้อเล็กๆ แต่กินบ่อยขึ้นแทน

เมื่อไหร่ถึงควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจอย่างละเอียด

แม้ว่าอาการปวดท้องส่วนใหญ่จะมาจากความเครียด แต่หมอก็อยากให้สังเกตสัญญาณอันตรายอื่นๆ ร่วมด้วย หากมีอาการเหล่านี้เกิดขึ้น ไม่ควรคิดว่าเป็นแค่เรื่องความเครียดอย่างเดียว ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยซ้ำ:

• น้ำหนักลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ: ผอมลงเร็วมากทั้งที่ไม่ได้ควบคุมอาหาร
• มีเลือดปนในอุจจาระ: อุจจาระมีสีดำสนิทเหมือนยางมะตอย หรือมีเลือดสดปนออกมา
• ปวดท้องรุนแรงตอนกลางคืน: ตื่นขึ้นมากลางดึกเพราะความปวดท้องจนนอนต่อไม่ได้
• มีไข้ร่วมด้วย: มีไข้ต่ำๆ เรื้อรัง หรือมีอาการซีดร่วมด้วย