ไขข้อข้องใจเรื่องความแตกต่างระหว่างอาการแพ้อาหารและภาวะแพ้น้ำตาลแลคโตส

หลายครั้งเวลาที่คนไข้มาปรึกษาที่คลินิกด้วยอาการท้องอืด ท้องเสีย หรือปวดท้องหลังมื้ออาหาร มักจะกังวลไปก่อนว่าตัวเองกำลังป่วยเป็นโรคให่ หรือบางคนก็เหมาเข่งว่าแพ้อาหารทะเลบ้าง แพ้นมวัวบ้าง ทั้งที่ในความเป็นจริงแล้ว ปัญหาท้องไส้ปั่นป่วนเหล่านี้อาจมาจากสองภาวะที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง นั่นคือ อาการแพ้อาหาร และภาวะแพ้น้ำตาลแลคโตส ซึ่งหมออยากชวนทุกคนมาทำความเข้าใจให้ถูกต้อง เพื่อจะได้ดูแลกระเพาะและลำไส้ของเราได้อย่างตรงจุดครับ

กินแล้วผื่นขึ้น หายใจไม่ออก: แบบนี้แหละที่เรียกว่าอาการแพ้อาหารของจริง

เวลาที่เราพูดถึงอาการแพ้อาหารในทางการแพทย์ มันคือเรื่องของระบบภูมิคุ้มกันในร่างกายเราเองที่ดันเข้าใจผิดว่าโปรตีนบางชนิดในอาหาร เช่น โปรตีนในนมวัว ไข่ ถั่ว หรืออาหารทะเล เป็นสิ่งแปลกปลอมอันตราย ร่างกายจึงปล่อยสารภูมิคุ้มกันออกมาต่อสู้ จนเกิดปฏิกิริยาอักเสบตามมา

จุดสังเกตที่ชัดเจนคือ อาการแพ้อาหารมักเกิดขึ้นเร็วมาก บางคนกินเข้าไปปุ๊บ ผื่นขึ้นตาบวม ปากบวม คันยุบยิบ หรือบางรายที่อาการรุนแรงมากๆ อาจมีอาการแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก ความดันโลหิตตก ซึ่งถือเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที โดยอาหารที่เป็นตัวการมักจะเป็นกลุ่มอาหารเดิมๆ ซ้ำๆ แม้จะกินแค่นิดเดียวก็ออกอาการได้

ท้องอืด ท้องเสีย ผายลมบ่อยหลังดื่มนม: สัญญาณเตือนภาวะแพ้น้ำตาลแลคโตส

ในทางตรงกันข้าม ถ้าคนไข้ดื่มนมแล้วรู้สึกท้องอืด มีลมในท้องเยอะ ปวดบิด หรือท้องเสีย แต่ไม่มีผื่นขึ้นตามตัว ไม่มีอาการหายใจติดขัด อาการแบบนี้มักจะไม่ใช่เรื่องของภูมิคุ้มกัน แต่เป็นเรื่องของระบบย่อยอาหารที่ไม่พร้อมต่างหากครับ

ภาวะแพ้น้ำตาลแลคโตสเกิดจากการที่ลำไส้ของเราผลิตเอนไซม์ที่ชื่อว่า แลคเตส (Lactase) ออกมาไม่เพียงพอ ทำให้ไม่สามารถย่อยน้ำตาลแลคโตสที่มีอยู่ตามธรรมชาติในนมหรือผลิตภัณฑ์จากนมได้ เมื่อน้ำตาลตัวนี้เดินทางไปถึงลำไส้ใหญ่ เจ้าแบคทีเรียเจ้าถิ่นก็จะจัดการย่อยมันแทน จนเกิดก๊าซและกรดขึ้นมา ทำให้เกิดอาการท้องอืด ท้องเสียตามมาหลังดื่มนมไปสักพัก ซึ่งความรุนแรงของอาการจะขึ้นอยู่กับปริมาณนมที่เราดื่มด้วยครับ

วิธีเช็กง่ายๆ ว่าตกลงเรากำลังเผชิญกับอะไรอยู่กันแน่

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น หมอขอสรุปจุดต่างสำคัญระหว่างสองภาวะนี้ให้เข้าใจง่ายๆ ดังนี้ครับ

• ระบบที่เกี่ยวข้อง: อาการแพ้อาหารเกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกัน ส่วนภาวะแพ้น้ำตาลแลคโตสเกี่ยวข้องกับระบบย่อยอาหาร
• ความเร็วในการแสดงอาการ: อาการแพ้อาหารเกิดขึ้นทันทีหรือภายในไม่กี่นาทีหลังทานเข้าไป ส่วนภาวะแพ้น้ำตาลแลคโตสต้องรอเวลาให้เดินทางถึงลำไส้ใหญ่ มักแสดงอาการในหลัก 30 นาทีถึง 2 ชั่วโมง
• ความรุนแรงของอาการ: อาการแพ้อาหารอาจอันตรายถึงชีวิตหากมีอาการทางระบบทางเดินหายใจ แต่ภาวะแพ้น้ำตาลแลคโตสทำให้รู้สึกไม่สบายตัว ท้องเสีย ท้องอืด แต่ไม่อันตรายถึงชีวิต

วิธีดูแลตัวเองเมื่อรู้ว่าท้องไส้ไม่ถูกกับสิ่งเหล่านี้

สำหรับใครที่เช็กดูแล้วพบว่าตัวเองน่าจะมีภาวะแพ้น้ำตาลแลคโตส วิธีการจัดการไม่ยากเลยครับ เพียงแค่หลีกเลี่ยงนมวัวปกติ หันไปดื่มนมสูตรที่ปราศจากแลคโตส นมถั่วเหลือง นมอลมอนด์ หรือเลือกทานผลิตภัณฑ์เสริมเอนไซม์แลคเตสก่อนมื้ออาหาร ก็ช่วยให้เรากลับมาดื่มนมหรือทานเนยชีสได้โดยไม่ต้องกังวลเรื่องท้องเสียอีกต่อไป

แต่ถ้าใครมั่นใจว่าเป็นอาการแพ้อาหารจริงๆ สิ่งสำคัญที่สุดคือการงดอาหารชนิดนั้นแบบเด็ดขาด และควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด พร้อมพกยาแก้แพ้ติดตัวไว้ในกรณีที่อาจเผลอไปทานโดนอาหารที่เป็นตัวกระตุ้นครับ