ลูกตัวร้อนไข้สูง เช็ดตัวอย่างไรให้ไข้ลดลงเร็วที่สุดแบบที่หมอแนะนำ
เวลาที่คนในครอบครัวหรือลูกน้อยตัวร้อนจี๋ เชื่อว่าหลายบ้านคงเริ่มลนลาน หยิบผ้ามาชุบน้ำแล้วเช็ดถูไปทั่วตัวแบบขอไปที บางคนเช็ดสวนทางกับการไหลเวียนของเลือด ยิ่งทำให้ผิวหนังระคายเคืองและไม่ได้ช่วยให้ความร้อนระบายออกได้ดีเท่าที่ควร การเช็ดตัวลดไข้ไม่ใช่แค่การเอาผ้าชุบน้ำเช็ดส่งๆ ไป แต่มีหลักการทางกายวิทยาเบื้องหลังที่ถ้าทำถูกต้อง จะช่วยให้ร่างกายระบายความร้อนออกมาได้เร็วขึ้นอย่างเห็นได้ชัด
กลไกความร้อนในร่างกายและการทำงานของการเช็ดตัว
เวลาที่เรามีไข้ สมองส่วนไฮโพทาลามัสจะสั่งให้ร่างกายปรับอุณหภูมิสูงขึ้นเพื่อต่อสู้กับเชื้อโรค ผิวหนังของเราจะร้อนและเส้นเลือดฝอยจะขยายตัวเพื่อระบายความร้อน การเช็ดตัวด้วยน้ำอุ่นหรือน้ำธรรมดาจะช่วยเพิ่มกระบวนการพาความร้อนและการระเหยออกจากผิวหนัง เมื่อน้ำบนผิวระเหยไปก็จะดึงความร้อนออกจากร่างกายไปด้วย แต่ถ้าเราเช็ดผิดวิธี เช่น ใช้เทคนิคการวางผ้าและการเช็ดตัวลดไข้แบบผิดทิศทาง หรือใช้น้ำเย็นจัดจนเกินไป จะทำให้เส้นเลือดหดตัว ความร้อนระบายออกไม่ได้ และอาจทำให้เกิดอาการหนาวสั่นตามมา
วิธีเตรียมอุปกรณ์และอุณหภูมิน้ำให้พร้อมก่อนเริ่มเช็ด
ก่อนจะลงมือเช็ดตัว สิ่งสำคัญอันดับแรกคือการเตรียมน้ำให้มีอุณหภูมิที่เหมาะสม ควรใช้น้ำอุ่นหรือน้ำอุณหภูมิห้อง หลีกเลี่ยงน้ำเย็นจัดหรือน้ำแข็งเด็ดขาด เพราะจะทำให้ร่างกายช็อกและเส้นเลือดหดตัว เตรียมผ้าขนหนูผืนเล็กๆ ประมาณ 4 ผืน สำหรับวางตามจุดชีพจร และกะละมังใส่น้ำ เตรียมเสื้อผ้าเนื้อบางเบาและระบายอากาศได้ดีไว้เปลี่ยนหลังเช็ดเสร็จ
ขั้นตอนการวางผ้าตามจุดชีพจรใหญ่เพื่อเปิดทางระบายความร้อน
หัวใจสำคัญของการลดไข้ให้ได้ผลเร็ว คือการนำผ้าชุบน้ำหมาดๆ ไปวางไว้ตามจุดที่มีเส้นเลือดใหญ่ผ่านใกล้ผิวหนัง เพื่อช่วยให้อุณหภูมิของเลือดที่ไหลผ่านบริเวณนั้นลดลงก่อนกระจายไปทั่วร่างกาย จุดสำคัญที่หมอแนะนำให้วางผ้ามีดังนี้
- บริเวณหน้าผากและซอกคอ: ช่วยลดความร้อนที่ไปเลี้ยงสมองและลดอาการปวดหัว
- รักแร้ทั้งสองข้าง: จุดนี้มีเส้นเลือดใหญ่และต่อมเหงื่อมาก ช่วยระบายความร้อนได้ดี
- ขาหนีบทั้งสองข้าง: เป็นจุดที่มีเส้นเลือดแดงใหญ่ผ่านใกล้ผิวหนัง การวางผ้าบริเวณนี้ช่วยลดอุณหภูมิร่างกายได้รวดเร็ว
ให้บิดผ้าพอหมาด ไม่ให้เปียกชุ่มจนหยด วางทิ้งไว้ตามจุดเหล่านี้ประมาณ 5 ถึง 10 นาที เพื่อให้อุณหภูมิเลือดค่อยๆ ลดลง
เทคนิคการเช็ดตัวตามแนวการไหลเวียนของเลือด
หลังจากวางผ้าตามจุดชีพจรแล้ว ขั้นตอนต่อมาคือการเช็ดตัวเพื่อช่วยระบายความร้อนผ่านผิวหนัง เทคนิคการวางผ้าและการเช็ดตัวลดไข้ที่ถูกต้องจะต้องเช็ดเข้าหาหัวใจเสมอตามทิศทางการไหลเวียนของเลือดดำ เพื่อช่วยกระตุ้นการไหลเวียนและระบายความร้อนออกอย่างมีประสิทธิภาพ
- เริ่มต้นที่ใบหน้าและลำคอ: เช็ดเบาๆ จากหน้าผากลงมาที่คอ
- บริเวณแขน: เริ่มเช็ดจากปลายนิ้วมือเข้าสู่ต้นแขนและรักแร้ เพื่อไล่เลือดดำกลับสู่หัวใจ ทำทีละข้างสลับกัน
- ลำตัวและแผ่นหลัง: เช็ดจากหน้าอกและท้องเข้าสู่ลำตัวส่วนกลาง และพลิกตัวเช็ดหลังจากก้นกบขึ้นมาถึงต้นคอ
- บริเวณขา: เริ่มเช็ดจากปลายเท้าขึ้นมาที่หน้าแข้ง ต้นขา และเข้าสู่บริเวณขาหนีบ
เมื่อเช็ดครบทุกส่วนแล้ว ให้ใช้ผ้าแห้งซับตัวเบาๆ ให้แห้งสนิท ไม่ควรถูแรงๆ เพราะจะทำให้ผิวระคายเคือง จากนั้นสวมเสื้อผ้าโปร่งบางที่ระบายอากาศได้ดี
ข้อควรระวังสำคัญและอาการแบบไหนที่ควรพาไปพบแพทย์
การเช็ดตัวเป็นเพียงการบรรเทาอาการไข้เบื้องต้นร่วมกับการรับประทานยาลดไข้ตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร หากทำตามวิธีที่กล่าวมาแล้วไข้ยังไม่ลดลงภายใน 2 วัน หรือมีอาการร่วมอื่นๆ เช่น ซึมมาก ชัก หายใจหอบเหนื่อย อาเจียนรุนแรง หรือมีผื่นขึ้นตามตัว ควรรีบพาไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุที่แท้จริงและรับการรักษาที่ถูกต้อง
