ท้องเสียแค่นี้ทำไมช็อกได้: เตือนภัยภาวะติดเชื้อในกระแสเลือดจากอาหารที่กิน

หลายคนคงเคยมีประสบการณ์กินอาหารแล้วท้องเสีย อาเจียน ถ่ายท้อง แล้วคิดว่าคงแค่อาหารเป็นพิษธรรมดา เดี๋ยวพักผ่อนดื่มเกลือแร่ก็คงหายเอง แต่ในฐานะหมอที่เจอเคสห้องฉุกเฉินมานาน อยากบอกว่ามีบางกรณีที่เชื้อโรคจากจานอาหารไม่ได้หยุดอยู่แค่ในลำไส้ แต่มันพุ่งทะยานเข้าสู่กระแสเลือดจนกลายเป็นภาวะวิกฤตที่อันตรายถึงชีวิต

จากของกินเล่นในจาน สู่เชื้อโรคในกระแสเลือดได้อย่างไร?

เวลาที่เรากินอาหารที่ไม่สะอาด มีการปนเปื้อนของแบคทีเรียตัวร้าย เช่น ซาลโมเนลลา (Salmonella) หรือ วิบริโอ (Vibrio) ที่มักพบในอาหารทะเลสุกๆ ดิบๆ เชื้อพวกนี้จะเข้าไปป่วนระบบทางเดินอาหารก่อน ทำให้เกิดอาการปวดท้อง ท้องเสียอย่างรุนแรง

ปัญหาคือ ถ้าภูมิคุ้มกันของเราในตอนนั้นไม่แข็งแรงพอ หรือเชื้อโรคมีความรุนแรงสูง ผนังลำไส้ที่อักเสบจะยอมให้เจ้าแบคทีเรียและสารพิษเล็ดลอดผ่านแผลเล็กๆ เข้าไปแอบเนียนเดินทางต่อในเส้นเลือดฝอย จากนั้นมันก็จะกระจายตัวไปทั่วร่างกายอย่างรวดเร็ว

สัญญาณเตือนภัยระยะแรกที่ห้ามมองข้ามเด็ดขาด

ช่วงแรกของการติดเชื้อในกระแสเลือดจากอาหาร มักจะมาแบบเนียนๆ จนแยกไม่ออกกับอาหารเป็นพิษทั่วไป แต่จะมีจุดสังเกตสำคัญที่บอกว่าร่างกายเริ่มไม่ไหวแล้ว ดังนี้

• มีไข้สูงหนาวสั่นอย่างรุนแรง แม้จะกินยาลดไข้แล้วไข้ก็ยังตีกลับขึ้นมาอีก
• ชีพจรเต้นเร็วผิดปกติ ใจสั่น รู้สึกเหนื่อยหอบง่ายกว่าเดิม
• ความดันโลหิตเริ่มตกลง ทำให้รู้สึกมึนหัว หน้ามืดเวลาเปลี่ยนท่าทาง
• อ่อนเพลียหมดแรงชนิดที่ลุกจากเตียงไม่ไหว ซึมลงอย่างเห็นได้ชัด

กลุ่มเสี่ยงที่กินอะไรต้องระวังเป็นพิเศษ

ไม่ใช่ทุกคนที่กินอาหารปนเปื้อนแล้วจะติดเชื้อในกระแสเลือดได้ง่ายๆ แต่กลุ่มคนเหล่านี้ต้องระวังตัวเป็นพิเศษเพราะระบบภูมิคุ้มกันเปราะบางมาก

• ผู้สูงอายุและเด็กเล็กที่มีภูมิต้านทานตามธรรมชาติยังไม่สมบูรณ์หรือเสื่อมถอยตามวัย
• ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง เช่น โรคเบาหวาน โรคตับแข็ง หรือโรคไต
• คนที่กำลังกินยากดภูมิคุ้มกัน หรือผู้ป่วยโรคมะเร็งที่อยู่ระหว่างการรักษา
• ผู้ที่มีภาวะกรดในกระเพาะอาหารต่ำ หรือคนที่กินยาลดกรดเป็นประจำ เพราะกรดในกระเพาะคือด่านแรกที่ช่วยฆ่าเชื้อโรคเหล่านี้

อาการแบบไหนที่ต้องหามส่งโรงพยาบาลด่วนที่สุด?

ถ้าคนใกล้ตัวมีประวัติกินอาหารส๑สสัย แล้วเริ่มมีอาการถ่ายท้องร่วมกับอาการเหล่านี้ นี่คือสัญญาณเตือนว่าเชื้อลามเข้าเลือดและอวัยวะเริ่มล้มเหลว ต้องรีบพาไปหาหมอที่ห้องฉุกเฉินทันที ห้ามรอดูอาการที่บ้านเด็ดขาด

• ปัสสาวะน้อยลงมาก หรือแทบไม่มีปัสสาวะเลยตลอดหลายชั่วโมง ซึ่งแปลว่าไตเริ่มทำงานผิดปกติจากภาวะความดันต่ำ
• หายใจเร็ว หายใจหอบลึก ผิวหนังเริ่มเย็นชื้นหรือมีสีซีดลาย
• สับสน พูดจาไม่รู้เรื่อง เพ้อ หรือหมดสติไป

วิธีป้องกันตัวเองไม่ให้ต้องไปจบที่ห้องไอซียู

การป้องกันการติดเชื้อร้ายแรงนี้เริ่มต้นได้ง่ายๆ ที่ห้องครัวและการเลือกกินอาหารในชีวิตประจำวัน

• ยึดหลักกินร้อน ช้อนกลาง ล้างมือทุกครั้งก่อนมื้ออาหาร
• หลีกเลี่ยงอาหารกึ่งสุกกึ่งดิบ เช่น ลาบดิบ หอยนางรมสด หรือเนื้อสัตว์ที่ปรุงไม่สุกทั่วถึง
• อาหารที่ทิ้งไว้ในอุณหภูมิห้องนานเกินสองชั่วโมง โดยเฉพาะที่มีส่วนผสมของกะทิหรือไข่ ควรหลีกเลี่ยงเพราะเป็นแหล่งเพาะเชื้อแบคทีเรียชั้นดี
• แยกระหว่างเขียงและมีดสำหรับหั่นเนื้อสัตว์ดิบ กับของกินที่ปรุงสุกแล้ว เพื่อป้องกันการปนเปื้อนข้าม