เวลาไหนที่ร่างกายต้องพึ่งพาน้ำเกลือ? ไขข้อข้องใจเรื่องการให้สารน้ำทดแทนทางหลอดเลือดดำ

เวลาที่เดินเข้าห้องฉุกเฉินหรือนอนพักรักษาตัวที่โรงพยาบาล ภาพแรกที่เรามักจะคุ้นตาก็คือเสาน้ำเกลือข้างเตียง พร้อมกับสายยางเส้นเล็กๆ ที่เชื่อมโยงเข้ากับหลังมือ หลายคนอาจจะสงสัยว่าทำไมป่วยทีไรหมอถึงต้องให้เกลือแร่หรือน้ำเกลือตลอด มันคือน้ำเปล่าธรรมดาหรือเปล่า และจำเป็นแค่ไหนทำไมถึงกินน้ำเอาเองไม่ได้ วันนี้หมอจะมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่ายครับว่าเบื้องหลังสายน้ำเกลือเส้นนี้มันมีเรื่องราวทางการแพทย์อย่างไรบ้าง

น้ำเกลือที่เห็นในโรงพยาบาล ไม่ได้มีแค่น้ำเปล่ากับเกลือแกง

เวลาที่เราพูดถึงการให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ คนไข้ส่วนใหญ่มักจะคิดถึงน้ำเกลือเค็มๆ แต่ในความเป็นจริงทางการแพทย์ สารน้ำเหล่านี้ถูกออกแบบมาเพื่อทดแทนสิ่งที่ร่างกายสูญเสียไปอย่างแม่นยำ บางชนิดเน้นเรื่องการชดเชยน้ำและเกลือแร่ที่ขาดหายไปจากอาการท้องเสียหรืออาเจียน บางชนิดมีส่วนผสมของน้ำตาลกลูโคสเพื่อให้พลังงานแก่ผู้ป่วยที่ยังไม่สามารถกินอาหารทางปากได้ หรือแม้แต่สารน้ำประเภทคอลลอยด์ที่มีโมเลกุลใหญ่พิเศษ ช่วยดึงน้ำให้อยู่ในหลอดเลือดเพื่อความดันโลหิตที่ไม่ตกต่ำจนเกินไปในภาวะวิกฤต

อาการแบบไหนกันนะที่แปลว่าร่างกายกำลังคอแห้งผากและขาดน้ำรุนแรง

ตามปกติแล้วกลไกของร่างกายฉลาดมากครับ ถ้าเรากระหายน้ำ สมองจะสั่งให้เราหยิบแก้วน้ำมาดื่มเองได้ แต่ในบางสถานการณ์ ร่างกายไม่สามารถทำแบบนั้นได้ เช่น ในผู้ป่วยที่อาเจียนหรือท้องเสียอย่างหนักจนแรงจะยกแก้วยังไม่มี คนไข้ที่ซึม หมดสติ หรือกำลังอยู่ในระหว่างการเตรียมตัวผ่าตัดที่ไม่สามารถกินอะไรทางปากได้ หากปล่อยให้ภาวะขาดน้ำดำเนินต่อไป ไตจะเริ่มทำงานหนัก ความดันโลหิตจะดิ่งลง และอาจเกิดอันตรายถึงชีวิต การเปิดเส้นเลือดเพื่อให้น้ำเกลือจึงเปรียบเสมือนการเติมน้ำมันสำรองเข้าสู่ระบบไหลเวียนโลหิตอย่างเร่งด่วนที่สุด

เลือกชนิดของสารน้ำอย่างไรให้เหมาะกับอาการป่วยแต่ละแบบ

การให้สารน้ำไม่ใช่ว่าหยิบขวดไหนมาก็ได้แล้วแต่ความสะดวกนะครับ หมอต้องประเมินจากอาการ ผลตรวจเลือด และโรคประจำตัวของคนไข้แต่ละคนอย่างละเอียด ยกตัวอย่างเช่น คนไข้ที่เสียเลือดจากอุบัติเหตุย่อมต้องการสารน้ำคนละแบบกับคนไข้โรคไตวายที่ร่างกายขับน้ำออกเองไม่ได้ หากให้สารน้ำผิดประเภทหรือให้เร็วเกินไป อาจทำให้เกิดภาวะน้ำท่วมปอด หายใจไม่ออก หรือเกลือแร่ในร่างกายรวนจนเกิดอันตรายได้ นี่คือเหตุผลว่าทำไมการดูแลเรื่องน้ำเกลือจึงต้องอยู่ภายใต้การดูแลของบุคลากรทางการแพทย์อย่างใกล้ชิด

ความเชื่อผิดๆ เกี่ยวกับการนอนให้น้ำเกลือเพื่อเพิ่มความสดชื่น

หลายคนชอบคิดว่าเวลาเหนื่อยล้าจากการทำงาน เที่ยวหนัก หรือนอนน้อย เดินเข้าไปขอหมอนอนให้น้ำเกลือสักขวดแล้วจะกลับมาสดชื่นปิ๊งปั๊งเหมือนได้ชาร์จแบตเตอรี่ หมอต้องบอกตรงนี้เลยว่าในทางการแพทย์เราไม่แนะนำให้ทำแบบนั้นโดยไม่มีข้อบ่งชี้ครับ การแทงเข็มเข้าหลอดเลือดมีความเสี่ยงเรื่องการติดเชื้อ หลอดเลือดอักเสบ หรือภาระงานที่เกินไปของหัวใจโดยใช่เหตุ หากร่างกายไม่ได้ขาดน้ำจริงๆ การดื่มน้ำสะอาดและการพักผ่อนให้เพียงพอคือวิธีที่ดีที่สุดและปลอดภัยที่สุดแล้วครับ