การฉีดวัคซีนในหญิงตั้งครรภ์และผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง: เรื่องสำคัญที่ต้องรู้ให้เข้าใจ

ทำไมคุณแม่ตั้งครรภ์และผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่องถึงต้องระวังเรื่องวัคซีนมากกว่าคนทั่วไป

หลายครั้งที่คนไข้กลุ่มนี้เดินเข้ามาปรึกษาหมอด้วยความกังวลใจว่า ฉันฉีดวัคซีนได้ไหม จะส่งผลกระทบต่อลูกในท้องหรือจะทำให้โรคที่เป็นอยู่กำเริบหรือเปล่า ความกังวลเหล่านี้เป็นเรื่องที่เข้าใจได้ เพราะร่างกายของทั้งสองกลุ่มนี้อยู่ในสภาวะที่เปราะบางกว่าปกติ การทำความเข้าใจว่าวัคซีนตัวไหนจำเป็น ตัวไหนต้องเลี่ยง คือหัวใจสำคัญของการป้องกันโรคที่ได้ผลและปลอดภัยที่สุด

วัคซีนที่แนะนำสำหรับคุณแม่ตั้งครรภ์และเหตุผลที่ห้ามขาด

ร่างกายของคุณแม่ตั้งครรภ์มีการเปลี่ยนแปลงทางภูมิคุ้มกันเพื่อประคับประคองตัวอ่อน ทำให้ติดเชื้อได้ง่ายและรุนแรงกว่าคนปกติ การฉีดวัคซีนในหญิงตั้งครรภ์และกลุ่มเสี่ยงจึงไม่ใช่แค่เรื่องของแม่ แต่เป็นการส่งต่อภูมิคุ้มกันไปถึงลูกน้อยในครรภ์ด้วย

• วัคซีนไข้หวัดใหญ่: ฉีดได้ทุกช่วงของการตั้งครรภ์ เพื่อลดโอกาสการเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงจากไข้หวัดใหญ่
• วัคซีนบาดทะยัก คอตีบ ไอกรน: มักแนะนำให้ฉีดในช่วงไตรมาสที่สาม เพื่อให้ภูมิคุ้มกันส่งผ่านไปยังลูก ช่วยป้องกันโรคไอกรนในช่วงเดือนแรกๆ ของชีวิตทารก

ข้อควรระวังสำคัญ วัคซีนแบบไหนที่ต้องสั่งงด

กฎเหล็กที่หมอย้ำเสมอคือ หญิงตั้งครรภ์ควรหลีกเลี่ยงวัคซีนประเภทเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์ (Live Attenuated Vaccines) เพราะเชื้ออาจส่งผลต่อทารกในครรภ์ได้ วัคซีนกลุ่มนี้ได้แก่ วัคซีนหัด-หัดเยอรมัน-คางทูม (MMR) หรือวัคซีนอีสุกอีใส ดังนั้นก่อนวางแผนตั้งครรภ์ควรตรวจเช็คภูมิคุ้มกันให้เรียบร้อยตั้งแต่เนิ่นๆ

เมื่อระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอลง วัคซีนยังจำเป็นอยู่ไหม

สำหรับผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง ไม่ว่าจะเป็นจากโรคประจำตัวหรือจากการใช้ยาที่กดภูมิคุ้มกัน ร่างกายจะตอบสนองต่อวัคซีนได้น้อยกว่าคนทั่วไป แต่ไม่ได้หมายความว่าฉีดไม่ได้ เพียงแต่ต้องวางแผนให้ดี

หลักการดูแลผู้ป่วยภูมิคุ้มกันบกพร่องก่อนรับวัคซีน

หมอมักแนะนำให้ฉีดวัคซีนในช่วงที่โรคสงบ หรือก่อนที่จะเริ่มรับยาที่ไปกดภูมิคุ้มกัน เพราะหากฉีดหลังจากได้รับยากดภูมิไปแล้ว ร่างกายจะสร้างภูมิคุ้มกันจากการฉีดวัคซีนได้ไม่เต็มที่ ที่สำคัญที่สุดคือห้ามฉีดวัคซีนเชื้อเป็นโดยเด็ดขาด เพราะอาจทำให้เกิดการติดเชื้อจากวัคซีนได้เองเนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันกำจัดเชื้อไม่อยู่

วิธีเตรียมตัวและปรึกษาหมอเจ้าของไข้ให้มั่นใจก่อนฉีด

สำหรับคนไข้ที่มีโรคประจำตัว การสื่อสารระหว่างแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทางกับแพทย์ที่ดูแลเรื่องวัคซีนเป็นเรื่องจำเป็นมาก อย่าตัดสินใจฉีดวัคซีนเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์ที่ดูแลการรักษาโรคหลักอยู่ เพราะแต่ละคนมีระดับความรุนแรงของโรคและการใช้ยาที่แตกต่างกัน การประเมินความเสี่ยงและผลประโยชน์ที่จะได้รับจากวัคซีนจึงต้องทำแบบรายบุคคลเสมอ