กลุ่มอาการปวดเรื้อรังในอุ้งเชิงกราน: อาการปวดเรื้อรังที่ไม่ควรปล่อยไว้

อาการปวดท้องน้อยเรื้อรังที่เป็น ๆ หาย ๆ อาจไม่ใช่เรื่องปกติ

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาที่ห้องตรวจด้วยอาการปวดหน่วง ๆ บริเวณท้องน้อย ลามไปจนถึงสะโพก หรือก้นกบ เป็นมานานหลายเดือนโดยหาต้นตอไม่เจอ หลายคนมักจะคิดว่าเป็นเรื่องของกระเพาะปัสสาวะอักเสบ ปวดประจำเดือน หรือโรคกระเพาะ แต่พอมารักษาตามอาการแล้วก็ยังไม่หายขาดเสียที อาการเหล่านี้คือสัญญาณเตือนของกลุ่มอาการปวดเรื้อรังในอุ้งเชิงกราน ซึ่งสร้างความหงุดหงิดและบั่นทอนคุณภาพชีวิตของคนไข้ไปทีละน้อย

กลุ่มอาการปวดเรื้อรังในอุ้งเชิงกราน คืออะไรและเกิดจากอะไรได้บ้าง?

ในทางการแพทย์ เราเรียกภาวะนี้ว่า Chronic Pelvic Pain Syndrome เป็นอาการปวดบริเวณอุ้งเชิงกราน ท้องน้อย หรืออวัยวะเพศ ที่เป็นต่อเนื่องนานเกิน 6 เดือนขึ้นไป ความยากของโรคนี้คือมันไม่ได้เกิดจากโรคใดโรคหนึ่งอย่างจำเพาะเจาะจง แต่เกือบครึ่งหนึ่งมีต้นตอมาจากความผิดปกติของกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานที่มีการหดเกร็งตัวมากเกินไป เปรียบเสมือนกล้ามเนื้อส่วนอื่นในร่างกายที่เกร็งค้างจนเกิดเป็นปมกล้ามเนื้ออักเสบ เพียงแต่ตำแหน่งนี้อยู่ลึกและซับซ้อนกว่า

สาเหตุและปัจจัยกระตุ้นที่พบบ่อยในชีวิตประจำวัน

• ความเครียดสะสม: ร่างกายมักจะเกร็งกล้ามเนื้อโดยไม่รู้ตัว รวมถึงกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานด้วย
• พฤติกรรมการนั่งนาน ๆ: การนั่งทำงานหน้าคอมพิวเตอร์ติดต่อกันหลายชั่วโมงทำให้กล้ามเนื้อกลุ่มนี้ขาดเลือดไปหล่อเลี้ยงและตึงตัว
• การอักเสบเรื้อรังในอวัยวะภายใน: เช่น เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ ปัญหาระบบทางเดินปัสสาวะ หรือลำไส้แปรปรวน
• อุบัติเหตุหรือการผ่าตัดบริเวณอุ้งเชิงกราน: ที่ทิ้งรอยแผลเป็นและความตึงรั้งไว้ข้างใน

สังเกตอย่างไรว่าอาการปวดแบบไหนเข้าข่ายภาวะนี้?

ลักษณะอาการจะค่อนข้างกว้างและมักสร้างความสับสนให้คนไข้บ่อย ๆ อาการเด่นที่มักเจอร่วมกันมีดังนี้

• ปวดหน่วงลึก ๆ บริเวณท้องน้อย กระดูกเชิงกราน หรือก้นกบตลอดเวลา
• รู้สึกเจ็บแปล๊บหรือปวดร้าวเวลาขับถ่ายปัสสาวะหรืออุจจาระ
• มีอาการเจ็บเวลามีนอน หรือรู้สึกปวดเกร็งหลังกิจกรรม
• นั่งนานไม่ได้เพราะจะเริ่มปวดก้นและอุ้งเชิงกรานมากขึ้น

วิธีดูแลรักษาและการปรับพฤติกรรมเพื่อคลายปวด

เนื่องจากต้นตอส่วนใหญ่มาจากความตึงเกร็งของกล้ามเนื้อ แนวทางการรักษาจึงเน้นไปที่การผ่อนคลายกล้ามเนื้อกลุ่มนี้ร่วมกับการแก้ที่สาเหตุหลัก หมอจะไม่แนะนำให้กินยาแก้ปวดไปเรื่อย ๆ เพราะไม่ช่วยแก้ที่โครงสร้าง

การทำกายภาพบำบัดเฉพาะทางเพื่อคลายปมกล้ามเนื้อ

นักกายภาพบำบัดจะช่วยประเมินและใช้วิธีการกดจุดคลายกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน สอนการหายใจที่ถูกต้องเพื่อขยับกระบังลมและลดแรงดันในช่องท้อง รวมถึงการฝึกบริหารกล้ามเนื้อให้กลับมายืดหยุ่นและทำงานประสานกันได้ดีขึ้น

การปรับเปลี่ยนไลฟ์สไตล์เพื่อลดแรงกดทับ

หลีกเลี่ยงการนั่งแช่นาน ๆ ลุกขึ้นยืดเส้นยืดสายทุกหนึ่งชั่วโมง ฝึกบริหารความเครียดด้วยการนั่งสมาธิหรือโยคะเบา ๆ และการใช้น้ำอุ่นแช่ตัวเพื่อช่วยให้กล้ามเนื้อรอบอุ้งเชิงกรานคลายตัวลงได้บ้าง

อาการแบบไหนที่ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจอย่างละเอียดทันที?

แม้ว่าอาการปวดเรื้อรังในอุ้งเชิงกรานส่วนใหญ่จะไม่ใช่โรคร้ายแรงถึงชีวิต แต่หากมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย เช่น มีไข้ร่วมกับปวดท้องน้อยรุนแรง มีเลือดออกผิดปกติทางช่องปากมดลูกหรือทางเดินปัสสาวะ น้ำหนักลดฮวบโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือมีอาการชาที่ขาและควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยแยกโรคใหม่อีกครั้งอย่างเร่งด่วน