รู้ทัน 'เนื้องอกในสมอง' อาการปวดหัวแบบไหนที่ไม่ควรมองข้าม พร้อมแนวทางดูแลและรักษา

หลายคนคงเคยมีประสบการณ์ปวดหัวบ่อยๆ ปวดเรื้อรังทานยาก็ไม่หายขาด จนเริ่มแอบกังวลในใจว่า อาการที่เราเป็นอยู่นี้เป็นเพียงแค่ความเครียด พักผ่อนไม่พอ หรือกำลังมีภาวะ เนื้องอกในสมอง ซ่อนอยู่กันแน่ ความกังวลนี้ไม่ใช่เรื่องแปลก เพราะสมองคือศูนย์บัญชาการหลักของร่างกาย เมื่อมีความผิดปกติเกิดขึ้นเพียงเล็กน้อย ก็อาจส่งผลต่อการทำงานของร่างกายทั้งระบบได้

บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจเกี่ยวกับเรื่องเนื้องอกในสมองอย่างเจาะลึก ตั้งแต่สาเหตุ สัญญาณเตือนที่ต้องระวัง ไปจนถึงเทคโนโลยีการรักษาในปัจจุบัน เพื่อให้เท่าทันโรคและรับมือได้อย่างถูกวิธี

เนื้องอกในสมองคืออะไร ทำไมถึงเกิดขึ้นได้?

กะโหลกศีรษะของเรามีพื้นที่จำกัดและเป็นโครงสร้างที่แข็งแรงมาก ภายในประกอบด้วยเนื้อสมอง เลือด และน้ำเลี้ยงสมองในอัตราส่วนที่สมดุล ภาวะ เนื้องอกในสมอง (Brain Tumor) เกิดจากการที่มีเซลล์เจริญเติบโตผิดปกติภายในสมองหรือเนื้อเยื่อข้างเคียง จนกลายเป็นก้อนเนื้อที่กินพื้นที่ภายในกะโหลกศีรษะ

เมื่อก้อนเนื้องอกนี้โตขึ้น จะไปกดทับเนื้อสมองส่วนที่ดี ดันเส้นเลือด หรือเบียดท่อน้ำเลี้ยงสมอง ทำให้ความดันในกะโหลกศีรษะเพิ่มสูงขึ้น ซึ่งนำไปสู่อาการผิดปกติต่างๆ ตามมา โดยเนื้องอกในสมองแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มหลัก ได้แก่

• เนื้องอกในสมองชนิดธรรมดา (Non-cancerous/Benign): เติบโตช้า ไม่กระจายไปเนื้อเยื่อส่วนอื่น แต่หากก้อนใหญ่ขึ้นจนไปกดทับสมองส่วนสำคัญ ก็ส่งผลอันตรายได้เช่นกัน
• เนื้องอกในสมองชนิดที่เป็นมะเร็ง (Cancerous/Malignant): เซลล์มีการเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว ลุกลามเข้าทำลายเนื้อสมองส่วนข้างเคียง ซึ่งอาจเป็นมะเร็งที่เริ่มต้นในสมองเอง หรือเป็นมะเร็งที่แพร่กระจายมาจากอวัยวะอื่น เช่น ปอด หรือเต้านม

ปวดหัวธรรมดา หรือสัญญาณเตือนเนื้องอกในสมอก: เช็กอาการอย่างไร?

อาการปวดหัวจาก เนื้องอกในสมอง มีลักษณะเฉพาะบางอย่างที่แตกต่างจากอาการปวดหัวไมเกรนหรือปวดหัวจากความเครียดทั่วไป หากพบว่าตนเองหรือคนใกล้ชิดมีอาการเหล่านี้ ควรเริ่มสังเกตอย่างใกล้ชิด

ลักษณะอาการปวดหัวที่น่าสงสัย

• ปวดรุนแรงตอนตื่นนอน: มักมีอาการปวดหัวมากในช่วงเช้าตรู่ หรือปวดจนสะดุ้งตื่นกลางดึก เนื่องจากเวลาหมอนอนราบ ความดันในกะโหลกศีรษะจะสูงขึ้น
• อาการปวดแย่ลงเรื่อยๆ: ปวดบ่อยขึ้น เรื้อรังขึ้น และความรุนแรงเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ตามเวลาที่ผ่านไป
• ไอ จาม หรือเบ่ง แล้วปวดมากขึ้น: การเพิ่มแรงดันในร่างกายจะไปเพิ่มความดันในกะโหลกศีรษะ ทำให้เกิดอาการปวดแปลบขึ้นมาทันที
• กินยาแก้ปวดแล้วไม่ดีขึ้น: ยาแก้ปวดทั่วไปที่เคยใช้ได้ผล เริ่มไม่สามารถบรรเทาอาการได้

อาการทางระบบประสาทอื่นๆ ที่มักเกิดร่วมด้วย

นอกจากอาการปวดหัวแล้ว ตำแหน่งที่ก้อนเนื้องอกไปกดทับจะแสดงอาการเฉพาะส่วนออกมา ดังนี้

• คลื่นไส้ อาเจียนพุ่ง: มักเกิดในตอนเช้าพร้อมกับอาการปวดหัว โดยเป็นการอาเจียนแบบพุ่งรุนแรงโดยไม่มีอาการคลื่นไส้นำมาก่อน
• การมองเห็นผิดปกติ: ตาพร่ามัว เห็นภาพซ้อน ลานสายตาแคบลง หรือมองไม่เห็นภาพด้านข้าง
• กล้ามเนื้ออ่อนแรง: แขนหรือขาข้างใดข้างหนึ่งอ่อนแรง ชา เกร็ง หรือเดินเซ ควบคุมการทรงตัวไม่ได้
• พฤติกรรมและอารมณ์เปลี่ยนไป: บุคลิกภาพเปลี่ยน นิสัยเปลี่ยน สมองสั่งการช้าลง สดชื่นน้อยลง หรือมีความจำเสื่อมถอยอย่างเห็นได้ชัด
• อาการชัก: เกิดอาการชักเกร็งทั้งตัว หรือชักเฉพาะส่วน ทั้งที่ ไม่เคยมีประวัติเป็นโรคลมชักมาก่อน

หมอมีวิธีตรวจวินิจฉัยเนื้องอกในสมองอย่างไรบ้าง?

เมื่อมาพบแพทย์ด้วยอาการสงสัย ภาวะเนื้องอกในสมอง ขั้นตอนการตรวจจะเริ่มจากการซักประวัติอย่างละเอียด การตรวจร่างกายทางระบบประสาท และส่งตรวจเช็กด้วยเครื่องมือทางเอกซเรย์ที่มีความแม่นยำสูง

• การตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI): เป็นวิธีการตรวจหลักที่มีความแม่นยำสูงมาก ช่วยให้เห็นรายละเอียดของเนื้อสมอง ก้อนเนื้อ ขนาด และตำแหน่งได้อย่างชัดเจน รวมถึงแยกแยะได้ว่าก้อนเนื้อไปกดทับเส้นประสาทส่วนใดบ้าง
• การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan): มักใช้ในกรณีฉุกเฉินเพื่อดูว่ามีเลือดออกในสมองหรือมีความผิดปกติของโครงสร้างกระดูกกะโหลกศีรษะร่วมด้วยหรือไม่
• การตรวจตัดเนื้อเยื่อชันสูตร (Biopsy): ในกรณีที่ต้องการทราบชนิดของเซลล์เนื้องอกที่แน่ชัด แพทย์อาจทำการผ่าตัดนำชิ้นเนื้อบางส่วนไปส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการ เพื่อวางแผนการรักษาได้อย่างตรงจุด

วิธีรักษาเนื้องอกในสมอง ในปัจจุบันมีตัวเลือกอะไรบ้าง?

การเลือกวิธีรักษา เนื้องอกในสมอง ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ร่วมกัน เช่น ชนิดของเนื้องอก ขนาด ตำแหน่ง รวมถึงสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วย โดยทีมแพทย์จะวางแผนการรักษาร่วมกันเพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด

1. การผ่าตัดสมอง (Surgery)

เป็นวิธีหลักในการรักษา หากก้อนเนื้องอกอยู่ในตำแหน่งที่ปลอดภัย สามารถผ่าตัดเข้าถึงได้ แพทย์จะทำการผ่าตัดเอาก้อนเนื้องอกออกให้ได้มากที่สุด เพื่อลดความดันในกะโหลกศีรษะและนำชิ้นเนื้อไปตรวจ ปัจจุบันมีเทคโนโลยีการผ่าตัดผ่านกล้องไมโครสโคป และระบบนำทาง (Navigator) ที่ช่วยให้การผ่าตัดมีความปลอดภัยและแม่นยำสูงขึ้น

2. รังสีรักษา (Radiation Therapy)

การใช้รังสีพลังงานสูงเพื่อทำลายเซลล์เนื้องอก มักใช้ในกรณีที่ไม่สามารถผ่าตัดเอาก้อนเนื้อออกได้หมด เนื้องอกอยู่ในตำแหน่งที่อันตรายมาก หรือใช้ร่วมกับการผ่าตัดเพื่อกำจัดเซลล์เนื้องอกที่อาจหลงเหลืออยู่

3. การใช้ยาเคมีบำบัด (Chemotherapy)

เป็นการใช้ยาเพื่อฆ่าหรือยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์เนื้องอก โดยอาจอยู่ในรูปแบบยารับประทานหรือยาฉีดเข้าเส้นเลือด มักใช้ได้ผลดีกับเนื้องอกชนิดมะเร็งบางประเภท

4. การรักษาแบบตรงจุด (Targeted Therapy)

นวัตกรรมการรักษาที่ใช้ยาเจาะจงไปที่ความผิดปกติของยีนหรือโปรตีนในเซลล์เนื้องอกโดยเฉพาะ ช่วยลดการทำลายเซลล์สมองดีที่อยู่รอบข้าง และลดผลข้างเคียงจากการรักษาลงได้มาก

อาการแบบไหนเกี่ยวกับเนื้องอกในสมอง ที่ต้องรีบพามาโรงพยาบาลทันที?

หากพบตนเองหรือคนใกล้ชิดมีอาการดังต่อไปนี้ ถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางระบบประสาทที่ควรรีบนำส่งโรงพยาบาลโดยเร็วที่สุด

• มีอาการชักเกร็ง หรือหมดสติไปทันที
• แขนขาอ่อนแรงครึ่งซีกอย่างฉับพลัน ขยับไม่ได้ หรือปากเบี้ยว พูดไม่ชัด
• ซึมลง สับสน สื่อสารไม่รู้เรื่อง หรือตื่นยาก
• ปวดหัวรุนแรงมากที่สุดในชีวิตแบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อน ร่วมกับมีอาการอาเจียนพุ่งหลายครั้ง

การดูแลตัวเองและคนใกล้ชิด เมื่อต้องรับมือกับภาวะเนื้องอกในสมอง

การตรวจพบเนื้องอกในสมองอาจสร้างความกังวลใจให้กับผู้ป่วยและครอบครัวอย่างมาก แต่สิ่งสำคัญคือการตั้งสติ และปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด

ควรมาพบแพทย์ตามนัดอย่างสม่ำเสมอ ทานยาตามที่แพทย์สั่ง ไม่หยุดยาเองโดยเฉพาะยาแก้ชักหรือยาลดสมองบวม รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ พักผ่อนให้เพียงพอ และหากมีอาการผิดปกติใหม่เกิดขึ้น ให้รีบกลับมาพบแพทย์ก่อนวันนัดทันที

เนื้องอกในสมอง แม้จะเป็นโรคร้ายแรง แต่หากตรวจพบได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น และได้รับการรักษาอย่างทันท่วงทีด้วยเทคโนโลยีการแพทย์ในปัจจุบัน ก็มีโอกาสสูงที่จะควบคุมโรค ให้ผลการรักษาที่ดี และช่วยให้ผู้ป่วยกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีได้อีกครั้ง