คู่มือดูแลคนใกล้ตัวที่เป็นโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังให้หายใจโล่งสบายขึ้นที่บ้าน

หลายครั้งเวลาที่พาคุณพ่อคุณแม่หรือคนในครอบครัวที่เป็นโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังกลับมารักษาต่อที่บ้าน หมอรู้เลยว่าความกังวลใจของคนดูแลมักจะเริ่มต้นขึ้นตรงนั้น เวลาที่เห็นท่านเหนื่อยหอบ ไอเรื้อรัง หรือแค่เดินไปเข้าห้องน้ำแล้วต้องหยุดพักนานๆ คนเฝ้าไข้อย่างเราก็ใจหายทุกที การดูแลผู้ป่วยกลุ่มนี้ที่บ้านจึงไม่ใช่แค่เรื่องของการให้กินยาให้ตรงเวลา แต่คือการสร้างสภาพแวดล้อมและปรับวิถีชีวิตประจำวันให้ปอดของท่านทำงานน้อยที่สุดและมีความสุขที่สุด

จัดการสิ่งแวดล้อมในบ้านอย่างไรไม่ให้ปอดต้องทำงานหนัก

ศัตรูตัวฉกาจของคนเป็นโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังไม่ใช่แค่เชื้อโรค แต่คือฝุ่น ควัน และสารระคายเคืองต่างๆ ที่อยู่รอบตัวเรานี่เอง การปรับบ้านให้สะอาดและอากาศถ่ายเทสะดวกคือยาวิเศษขนานแรกที่เราทำได้ทันที

วิธีเคลียร์พื้นที่ในบ้านให้ปลอดภัยกับทางเดินหายใจ

เริ่มต้นจากการงดเด็ดขาดเรื่องควันบุหรี่ ควันธูป หรือควันจากการทำอาหารจัดจ้าน ถ้าเลี่ยงไม่ได้จริงๆ ช่วงที่ผัดกับข้าวควรให้ผู้ป่วยอยู่ห่างจากห้องครัวและเปิดพัดลมระบายอากาศออกไปเลย นอกจากนี้ หมอแนะนำให้เลี่ยงการใช้สเปรย์ปรับอากาศ น้ำหอมกลิ่นฉุน หรือผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดบ้านที่มีสารเคมีรุนแรง เพราะสิ่งเหล่านี้กระตุ้นให้หลอดลมที่ตีบอยู่แล้วยิ่งหดเกร็งเข้าไปใหญ่ และพยายามหมั่นซักผ้าปูที่นอน ปลอกหมอน ด้วยน้ำร้อนเป็นประจำเพื่อลดไรฝุ่น

เทคนิคช่วยจัดท่าทางและการหายใจเมื่ออาการกำเริบ

เวลาที่ผู้ป่วยเกิดอาการเหนื่อยหอบขึ้นมาฉับพลัน ความตกใจจะทำให้ยิ่งหายใจไม่ออกเข้าไปอีก ในฐานะคนดูแล เราต้องตั้งสติและช่วยจัดท่าทางให้ลมเข้าปอดได้ง่ายที่สุด

ท่าทางง่ายๆ ที่ช่วยให้ปอดขยายตัวได้ดีขึ้น

ให้ผู้ป่วยนั่งโน้มตัวไปข้างหน้าเล็กน้อยโดยวางแขนไว้บนโต๊ะ หรือนั่งพิงพนักเก้าอี้แล้วเอาหมอนหนุนรองแขนไว้ ท่านี้จะช่วยให้กล้ามเนื้อหน้าอกและไหล่ช่วยดึงซี่โครงขึ้น ทำให้ปอดขยายตัวรับอากาศได้ดีขึ้น ร่วมกับการสอนให้หายใจเข้าลึกๆ ทางจมูกนับหนึ่ง สอง แล้วค่อยๆ เป่าลมหายใจออกทางปากยาวๆ เหมือนกำลังเป่าเทียนไข การทำแบบนี้จะช่วยดันอากาศเก่าที่ค้างอยู่ในปอดออกมาได้มากขึ้น

สังเกตอาการเตือนภัยแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้

การดูแลที่บ้านสิ่งสำคัญคือต้องรู้ว่าตอนไหนที่เอาไม่อยู่แล้ว โรคปอดอุดกั้นเรื้อรังมักจะมีช่วงที่อาการแย่ลงกะทันหัน ซึ่งถ้าปล่อยไว้นานอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

สัญญาณอันตรายที่ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลด่วน

หากสังเกตเห็นว่าผู้ป่วยมีอาการเหล่านี้ อย่ารอจนถึงวันนัดเดิม ให้รีบพาไปพบแพทย์ทันที

• อาการเหนื่อยหอบรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ จนพูดเป็นประโยคยาวๆ ไม่ไหว ต้องหยุดหายใจเป็นระยะ
• ริมฝีปากหรือปลายนิ้วเริ่มเปลี่ยนเป็นสีม่วง ซึ่งแสดงว่าร่างกายได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ
• เสมหะเปลี่ยนสีจากใสหรือขาวขุ่น กลายเป็นสีเหลืองเข้ม สีเขียว หรือมีเลือดปนออกมา
• มีไข้สูงร่วมกับอาการไอมากขึ้น ซึ่งมักแปลว่ามีการติดเชื้อซ้ำซ้อนในปอด
• อาการบวมที่บริเวณข้อเท้าหรือขาเริ่มเด่นชัดขึ้น ซึ่งอาจบ่งบอกถึงภาวะหัวใจทำงานหนัก

การกินอาหารและการออกกำลังกายเพื่อฟื้น 3 กำลังใจ

คนไข้โรคนี้มักจะผอมลงเรื่อยๆ เพราะเวลาเหนื่อยมากๆ จะไม่อยากเคี้ยวอาหาร การกินจึงกลายเป็นเรื่องเหนื่อย พลังงานที่ใช้ในการหายใจก็มากกว่าคนปกติหลายเท่าตัว เราจึงต้องเปลี่ยนวิธีทานอาหารเป็นมื้อเล็กๆ แต่บ่อยครั้งขึ้น เน้นอาหารที่มีโปรตีนสูงย่อยง่าย และหลีกเลี่ยงอาหารรสจัดหรือแป้งน้ำตาลมากๆ ที่ทำให้เกิดแก๊สในกระเพาะไปดันกระบังลม ในส่วนของการเคลื่อนไหวร่างกาย ควรสนับสนุนให้ท่านเดินเบาๆ ภายในบ้านตามกำลัง ไม่ควรให้นอนติดเตียงตลอดเวลาหากไม่จำเป็น เพื่อป้องกันกล้ามเนื้อฝ่อและช่วยให้ระบบไหลเวียนเลือดทำงานได้ดีขึ้น