ภาวะความดันในกะโหลกศีรษะสูงในเด็ก: อาการเตือนภัยที่พ่อแม่ต้องรู้ทัน

เวลาที่คุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็นลูกน้อยบ่นปวดหัวซ้ำๆ หรือตื่นมาอาเจียนพุ่งในตอนเช้าโดยไม่มีไข้ หลายคนอาจคิดว่าเป็นเพราะอาหารเป็นพิษหรือไมเกรดธรรมดา แต่ในฐานะหมอ อยากชวนให้มองลึกลงไปอีกนิด เพราะนี่อาจเป็นสัญญาณเตือนของภาวะความดันในกะโหลกศีรษะสูงในเด็ก ซึ่งเป็นภาวะที่ปล่อยไว้ไม่ได้และต้องได้รับการดูแลจากแพทย์อย่างเร่งด่วน

ลูกเรากำลังเจออะไรอยู่: ทำความเข้าใจกะโหลกศีรษะและสมองของเด็ก

กะโหลกศีรษะของคนเราเปรียบเสมือนกล่องที่ปิดทึบ ข้างในมีทั้งเนื้อสมอง เลือด และน้ำหล่อสมองไขสันหลังอยู่ร่วมกันในปริมาณที่สมดุล เมื่อใดก็ตามที่มีสิ่งแปลกปลอม เช่น เนื้องอก เลือดออก หรือน้ำในสมองคั่ง มากินพื้นที่ในกล่องนี้ สมดุลจะพังทลายลง ทำให้แรงดันภายในกะโหลกศีรษะพุ่งสูงขึ้น สมองถูกเบียดและกดทับ ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อการทำงานของร่างกาย

สัญญาณเตือนภัย: สังเกตอาการแบบนี้แปลว่าความดันในหัวกำลังพุ่ง

อาการของเด็กแต่ละช่วงวัยจะไม่เหมือนกัน เนื่องจากเด็กเล็กที่กระโหลกศีรษะยังปิดไม่สนิทจะมีวิธีแสดงออกต่างจากเด็กโต มาดูจุดสังเกตสำคัญที่หมออยากให้คุณพ่อคุณแม่ระวัง:

• ในเด็กทารก: สังเกตง่ายๆ ที่หม่อมบนหัวจะตึงโป่งนูนออกมาอย่างเห็นได้ชัด เส้นเลือดดำที่หนังศีรษะขยายตัวชัดเจน ร้องกวนอุแว้โดยไม่ทราบสาเหตุ และรอบหัวโตขึ้นเร็วกว่าปกติ
• ในเด็กโต: อาการปวดหัวเรื้อรัง มักปวดมากตอนตื่นนอนตอนเช้า ร่วมกับอาการอาเจียนพุ่งโดยไม่มีอาการคลื่นไส้นำมาก่อน ตาเริ่มพร่ามัว มองเห็นภาพซ้อน หรือเดินเซทรงตัวไม่ได้

ต้นตอของปัญหา: อะไรทำให้ความดันในหัวเด็กสูงขึ้นได้ขนาดนี้

สาเหตุมีตั้งแต่เรื่องเบาไปจนถึงเรื่องใหญ่ที่ต้องผ่าตัด โดยมักแบ่งออกเป็นกลุ่มหลักๆ เช่น การมีน้ำคั่งในโพรงสมองจากการไหลเวียนติดขัด การติดเชื้อรุนแรงในสมองหรือเยื่อหุ้มสมอง การเกิดก้อนเนื้อหรือเนื้องอกในสมอง รวมถึงภาวะเลือดออกในสมองจากอุบัติเหตุที่ไม่คาดคิด

วิธีตรวจวินิจฉัยของหมอเมื่อมาถึงโรงพยาบาล

เมื่อเด็กมีอาการเข้าข่าย หมอจะเริ่มจากการซักประวัติและตรวจร่างกายทางระบบประสาทอย่างละเอียด จากนั้นมักจะต้องส่งตรวจเพิ่มเติมด้วยการทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) หรือคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) เพื่อดูเนื้อสมองและโพรงสมองด้านในอย่างชัดเจน บางกรณีอาจต้องเจาะน้ำไขสันหลังร่วมด้วยเพื่อหาสาเหตุการติดเชื้อ

แนวทางดูแลรักษา: แก้ไขที่ต้นเหตุเพื่อลดความดันในสมอง

เป้าหมายหลักคือการลดแรงดันในกะโหลกศีรษะไม่ให้ไปทำลายเนื้อสมอง โดยแพทย์จะให้ยาเพื่อลดการบวมของสมองหรือลดการสร้างน้ำหล่อสมอง ในบางรายที่รุนแรง เช่น มีน้ำคั่งในโพรงสมองมากหรือมีเลือดออก จำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดเพื่อระบายน้ำส่วนเกินออกหรือผ่าตัดเปิดกะโหลกศีรษะเพื่อลดแรงดันทันที

เมื่อไหร่ที่ต้องพาเด็กไปโรงพยาบาลทันที

หากลูกมีอาการปวดหัวรุนแรงมากร่วมกับอาเจียนพุ่ง ซึมลง ปลุกตื่นยาก ชักเกร็ง หรือมีปัญหาเกี่ยวกับการมองเห็น เช่น ตาเหล่หรือมองเห็นภาพซ้อน ห้ามรอจนถึงวันนัดเด็ดขาด ต้องพามาพบแพทย์ฉุกเฉินทัน เพราะทุกนาทีมีความหมายต่อการทำงานของสมองเด็ก