โรคเริมที่อวัยวะเพศและการกลับเป็นซ้ำ: เรื่องที่ต้องรู้จากมุมมองคุณหมอ

เข้าใจโรคเริมที่อวัยวะเพศให้ชัด ก่อนกังวลจนเกินไป

หลายคนเมื่อตรวจพบว่าตัวเองเป็นเริมที่อวัยวะเพศ มักจะรู้สึกตกใจ อับอาย หรือกังวลใจว่าจะเป็นอันตรายร้ายแรงไหม หมออยากให้เข้าใจก่อนว่าโรคนี้เกิดจากเชื้อไวรัส Herpes Simplex Virus หรือที่เรียกสั้นๆ ว่า HSV ซึ่งเป็นไวรัสที่อยู่กับเราได้ยาวนาน แม้อาการจะหายไปแล้ว เชื้อก็ยังคงแฝงตัวอยู่ในปมประสาทได้โดยไม่แสดงอาการ

ทำไมจู่ๆ ถึงมีตุ่มน้ำใสขึ้นมาอีกรอบ

ผู้ป่วยหลายรายมักสงสัยว่า ในเมื่อกินยาจนแผลแห้งสนิทไปแล้ว ทำไมบางคนถึงกลับมาเป็นซ้ำได้อีก เรื่องนี้อธิบายได้ง่ายๆ คือ เชื้อเริมเป็นเชื้อที่ขี้เกียจและฉลาด เมื่อมันเข้าไปอยู่ในร่างกายเราแล้ว มันจะไปหลบซ่อนอยู่ที่ปมประสาทใกล้ๆ บริเวณที่เคยเป็น เมื่อไหร่ที่ร่างกายเราอ่อนแอ เครียดสะสม พักผ่อนน้อย หรือภูมิคุ้มกันตกลง เชื้อที่เคยหลับไหลอยู่จะตื่นขึ้นมาและเดินทางกลับมาตามเส้นประสาท เพื่อสร้างตุ่มน้ำใสหรือแผลถลอกที่ผิวหนังบริเวณเดิมหรือใกล้เคียงอีกครั้ง

สัญญาณเตือนก่อนแผลจะปะทุ

ก่อนที่ตุ่มใสหรือแผลจะโผล่มาให้เห็น ร่างกายมักจะส่งสัญญาณเตือนมาก่อนเสมอ ซึ่งเราเรียกอาการนี้ว่าอาการนำ (Prodrome) เช่น:

• อาการคันยิบๆ หรือรู้สึกยิบที่ผิวหนังบริเวณนั้น
• รู้สึกเสียวแปลบหรือปวดตุบๆ บริเวณอวัยวะเพศหรือก้น
• ปวดร้าวลงไปที่ขาหรือต้นขา

หากเริ่มรู้สึกแบบนี้ การรีบพบแพทย์เพื่อกินยาต้านไวรัสทันทีในช่วง 24-48 ชั่วโมงแรก จะช่วยให้แผลไม่ลุกลามใหญ่โตและหายไวขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

วิธีดูแลตัวเองเมื่อโรคกลับมาทักทาย

เมื่อรู้ตัวว่ากลับมาเป็นซ้ำ หมอแนะนำหลักการปฏิบัติตัวง่ายๆ ดังนี้:

• รักษาความสะอาด: ล้างด้วยน้ำเปล่าหรือน้ำเกลือสะอาดแล้วซับให้แห้งสนิท ความอับชื้นเป็นศัตรูตัวร้ายที่ทำให้แผลหายช้า
• สวมใส่เสื้อผ้าที่ระบายอากาศได้ดี: หลีกเลี่ยงกางเกงยีนส์รัดรูปหรือกางเกงในผ้าใยสังเคราะห์ เพื่อให้แผลได้หายใจ
• งดกิจกรรมทางเพศทุกชนิด: จนกว่าแผลจะแห้งสนิทและตกสะเก็ดหลุดออกไปเอง เพื่อป้องกันการแพร่เชื้อให้คนใกล้ชิด
• อย่าแกะเกา: การเกาจะทำให้เชื้อกระจายไปยังบริเวณอื่นและอาจติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อนได้

เมื่อไหร่ที่การกลับมาเป็นซ้ำบ่อยๆ ต้องได้รับการรักษาแบบจริงจัง

ถ้าคนไข้มีอาการกำเริบบ่อยเกิน 6 ครั้งต่อปี หรืออาการแต่ละครั้งรุนแรงจนกระทบการใช้ชีวิตประจำวัน หมออาจพิจารณาการรักษาแบบยับยั้ง (Suppressive Therapy) ซึ่งเป็นการกินยาต้านไวรัสในขนาดต่ำๆ ต่อเนื่องเป็นระยะเวลาหลายเดือน เพื่อกดไม่ให้เชื้อไวรัสเพิ่มจำนวนและลดความถี่ในการเกิดแผลซ้ำได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ข้อควรระวังเรื่องการแพร่เชื้อสู่ผู้อื่น

แม้ในช่วงที่ไม่มีแผล เชื้อก็อาจมีการแพร่กระจายออกมาในปริมาณเล็กน้อยได้ แต่โอกาสแพร่เชื้อจะสูงที่สุดในช่วงที่มีตุ่มใสหรือแผลเปิด การสื่อสารอย่างตรงไปตรงมากับคู่นอนและการสวมถุงยางอนามัยทุกครั้งที่มีกิจกรรมทางเพศเป็นวิธีป้องกันพื้นฐานที่สำคัญที่สุด แต่ถึงอย่างนั้นถุงยางอนามัยก็ไม่ได้ครอบคลุมพื้นที่ทั้งหมดของผิวหนังบริเวณนั้น ดังนั้นการงดมีเพศสัมพันธ์ในช่วงที่มีอาการจึงเป็นวิธีที่ปลอดภัยที่สุด