ความผิดปกติของบุคลิกภาพชนิดก้ำกึ่ง: เมื่ออารมณ์ขึ้นลงเหมือนนั่งรถไฟเหาะ

ความผิดปกติของบุคลิกภาพชนิดก้ำกึ่งคืออะไร และทำไมถึงรู้สึกเหมือนควบคุมตัวเองไม่ได้

หลายครั้งที่หมอตรวจคนไข้ที่มีอาการอารมณ์แปรปรวนรุนแรง หรือมีความสัมพันธ์ที่ไม่ราบรื่นกับคนรอบข้างซ้ำแล้วซ้ำเล่า หลายคนมักจะนิยามตัวเองว่าขี้เหวี่ยงหรือเป็นคนอารมณ์ร้าย แต่ในทางการแพทย์ เราเรียกสภาวะที่ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตแบบนี้ว่า ความผิดปกติของบุคลิกภาพชนิดก้ำกึ่ง หรือที่เรียกสั้นๆ ว่า BPD ซึ่งไม่ใช่เรื่องของการทำตัวไม่ดี แต่เป็นเรื่องของความเปราะบางทางอารมณ์ที่รุนแรงจนเจ้าตัวยากจะรับมือ

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเรากำลังเผชิญกับภาวะนี้อยู่หรือไม่

คนที่มีภาวะนี้มักใช้ชีวิตอยู่บนความสุดโต่ง หากให้ลองสังเกตอาการตัวเองหรือคนใกล้ชิด ลองดูว่ามีลักษณะเหล่านี้เกิดขึ้นบ่อยจนกระทบชีวิตประจำวันหรือไม่:

• กลัวการถูกทอดทิ้งอย่างรุนแรง ถึงขั้นพยายามทำทุกวิถีทางเพื่อไม่ให้ใครจากไป
• ความสัมพันธ์กับคนรอบข้างมีความขึ้นๆ ลงๆ เดี๋ยวรักเดี๋ยวเกลียด เดี๋ยวเทิดทูนเดี๋ยวผลักไส
• ภาพลักษณ์ในตัวเองไม่ชัดเจน เปลี่ยนเป้าหมายชีวิต หรือความชอบไปเรื่อยๆ จนหาจุดยืนไม่ได้
• มีการกระทำที่เสี่ยงอันตรายต่อตนเอง เช่น การใช้จ่ายฟุ่มเฟือย การขับรถเร็ว หรือพฤติกรรมทำร้ายตัวเอง
• อารมณ์เปลี่ยนแบบกะทันหัน จากความสุขกลายเป็นความเศร้าหรือโกรธได้ในเวลาไม่กี่นาที
• รู้สึกว่างเปล่าในใจอยู่ตลอดเวลา เหมือนขาดบางอย่างที่เติมไม่เต็ม

ทำไมอารมณ์ถึงพุ่งพล่านจนคุมไม่อยู่

ทางการแพทย์เรามองว่า ความผิดปกติของบุคลิกภาพชนิดก้ำกึ่ง เกิดจากปัจจัยที่ผสมผสานกัน ทั้งเรื่องของพันธุกรรมที่ทำให้ระบบการตอบสนองต่ออารมณ์ของสมองไวต่อสิ่งเร้ามากกว่าคนทั่วไป รวมถึงประสบการณ์ในอดีตหรือสภาพแวดล้อมในช่วงวัยเด็กที่อาจไม่เอื้อต่อการเรียนรู้ที่จะจัดการกับความรู้สึกตัวเอง ส่งผลให้เมื่อเจอเรื่องกระทบจิตใจเพียงเล็กน้อย สมองส่วนที่ควบคุมเหตุผลจึงทำงานได้ไม่เต็มที่และถูกอารมณ์เข้ามาแทนที่อย่างรวดเร็ว

วิธีรักษาเพื่อกลับมาใช้ชีวิตอย่างปกติ

ข่าวดีคือภาวะนี้ไม่ใช่เรื่องถาวรที่แก้ไม่ได้ การรักษาหลักคือการทำจิตบำบัด โดยเฉพาะการบำบัดแบบปรับพฤติกรรมทางปัญญาที่เน้นการฝึกทักษะการยอมรับอารมณ์และการจัดการกับความสัมพันธ์

• การทำจิตบำบัดแบบ DBT: เป็นหัวใจสำคัญที่ช่วยให้คนไข้เรียนรู้ที่จะอยู่กับปัจจุบันและคุมอารมณ์ให้อยู่ในระดับที่จัดการได้
• การใช้ยาเพื่อประคับประคอง: แม้จะไม่มียาที่รักษาภาวะบุคลิกภาพได้โดยตรง แต่หมออาจพิจารณาใช้ยาเพื่อช่วยลดอาการข้างเคียง เช่น ยาปรับอารมณ์หรือยาลดความวิตกกังวล เพื่อให้คนไข้มีสมาธิและพร้อมทำจิตบำบัดมากขึ้น

การดูแลตัวเองและคนรอบข้างให้ผ่านช่วงเวลาที่ยากลำบาก

หากคุณหรือคนใกล้ชิดกำลังต่อสู้กับภาวะนี้ สิ่งแรกที่ต้องทำคือการสร้างพื้นที่ที่ปลอดภัยให้ตัวเอง อย่าโทษตัวเองว่าเป็นคนไม่ดีหรือทำผิด ความเข้าใจและการยอมรับว่าเรากำลังป่วยคือจุดเริ่มต้นของการรักษา หากอารมณ์เริ่มพุ่งสูงให้ลองฝึกการหายใจเข้าออกช้าๆ หรือหลีกเลี่ยงการตัดสินใจเรื่องสำคัญในช่วงที่กำลังโกรธจัด และที่สำคัญที่สุดคือการเข้าพบผู้เชี่ยวชาญเพื่อขอคำปรึกษาอย่างถูกต้อง เพราะการมีคนช่วยประคองไปพร้อมกันจะทำให้เส้นทางนี้ง่ายขึ้นอย่างมาก