เรื่องแปลกแต่จริง: ทำไมถุงปัสสาวะถึงเปลี่ยนเป็นสีม่วง?

เวลาที่หมอเดินไปตรวจคนไข้ตามเตียงแล้วเจอสายสวนปัสสาวะที่มีน้ำในถุงกลายเป็นสีม่วงเข้ม หลายคนในครอบครัวมักจะตกใจกันมากเพราะคิดว่าเป็นเลือดหรืออาการผิดปกติที่รุนแรงถึงชีวิต ความจริงแล้วปรากฏการณ์นี้มีชื่อเรียกทางการแพทย์ว่า ภาวะปัสสาวะสีม่วงจากถุงปัสสาวะ ซึ่งแม้จะดูน่ากลัวแต่ก็อธิบายได้ด้วยกระบวนการทางเคมีชีวภาพในร่างกายและตัวพลาสติกของถุงปัสสาวะเอง

ปัสสาวะสีม่วงเกิดขึ้นได้อย่างไร? เล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่าย

จุดเริ่มต้นไม่ได้มาจากตัวโรคที่ซับซ้อนอะไร แต่มาจากกระบวนการย่อยอาหารตามปกติของเรานี่เอง เมื่อเรากินอาหารจำพวกโปรตีนเข้าไป ร่างกายจะย่อยสลายและขับสารบางตัวออกมาทางปัสสาวะในรูปของสารอินดิคาน (Indican) สารตัวนี้ไม่มีสีและไม่เป็นอันตรายอะไร

แต่เรื่องมันเกิดขึ้นเมื่อคนไข้มีความจำเป็นต้องใส่สายสวนปัสสาวะเป็นเวลานานจนเกิดการติดเชื้อแบคทีเรียในทางเดินปัสสาวะ เจ้าแบคทีเรียตัวร้ายเหล่านี้จะสร้างเอนไซม์ออกมาย่อยสารอินดิคานในปัสสาวะ ให้กลายเป็นสารเคมีสองตัวคือสีแดง (Indirubin) และสีน้ำเงิน (Indigo) เมื่อสารสีแดงและสีน้ำเงินทำปฏิกิริยากับวัสดุพลาสติกของสายยางหรือถุงรองรับปัสสาวะ จึงผสมกันออกมากลายเป็นปัสสาวะสีม่วงเข้มสะดุดตาอย่างที่เราเห็น

ใครบ้างที่มีความเสี่ยงเจอภาวะนี้?

ภาวะนี้ไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคนที่ใส่สายสวนปัสสาวะ แต่ส่วนใหญ่มักจะพบในกลุ่มคนไข้ที่มีลักษณะเฉพาะดังนี้

• ผู้สูงอายุที่ต้องใส่สายสวนปัสสาวะทิ้งไว้เป็นเวลานาน
• มีอาการท้องผูกเรื้อรัง ทำให้แบคทีเรียในลำไส้ทำงานมากขึ้นและสร้างสารอินดิคานออกมาปริมาณมาก
• มีภาวะติดเชื้อทางเดินปัสสาวะเรื้อรังร่วมด้วย
• ผู้ป่วยที่มีปัสสาวะเป็นด่าง ซึ่งช่วยเร่งให้เกิดปฏิกิริยาเปลี่ยนสีได้ง่ายขึ้น

ถุงปัสสาวะเปลี่ยนเป็นสีม่วง อันตรายแค่ไหน?

ในแง่ของตัวสีม่วงเองไม่ได้เป็นพิษต่อร่างกายโดยตรง แต่สิ่งที่ต้องระวังคือสัญญาณเตือนของการติดเชื้อ เพราะสีม่วงนี้เป็นเครื่องยืนยันว่าตอนนี้มีแบคทีเรียจำนวนมากอยู่ในทางเดินปัสสาวะแล้ว หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่รักษา การติดเชื้ออาจลุกลามขึ้นไปที่กรวยไตและทำให้เกิดอาการไข้สูงหรือติดเชื้อในกระแสเลือดตามมาได้

วิธีรับมือและการดูแลเมื่อเจอถุงปัสสาวะเปลี่ยนเป็นสีม่วง

ถ้าญาติหรือผู้ดูแลสังเกตเห็นว่าปัสสาวะเริ่มเปลี่ยนเป็นสีม่วง สิ่งแรกที่ต้องตั้งสติคือไม่ต้องตื่นตระหนกจนเกินไป แต่ควรจัดการตามขั้นตอนเหล่านี้

รีบพาผู้ป่วยไปพบแพทย์เพื่อตรวจซ้ำ

การเปลี่ยนสีเป็นหลักฐานชัดเจนว่ามีการติดเชื้อแบคทีเรีย แพทย์จำเป็นต้องนำปัสสาวะไปเพาะเชื้อเพื่อหาตัวยาปฏิชีวนะที่เหมาะสมในการรักษา รวมถึงพิจารณาเปลี่ยนชุดสายสวนปัสสาวะเส้นใหม่เพื่อลดปริมาณสะสมของเชื้อโรค

จัดการปัญหาเรื่องอาการท้องผูก

เนื่องจากสารตั้งต้นของสีม่วงมาจากลำไส้ การดูแลให้ผู้ป่วยขับถ่ายเป็นปกติ ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ และกินอาหารที่มีเส้นใยสูง จะช่วยลดการสร้างสารอินดิคานลงได้

ดูแลความสะอาดรอบจุดสัมผัสสายสวน

รักษาความสะอาดบริเวณจุดที่สายสวน1ผ่านผิวหนังอย่างเคร่งครัด ล้างมือให้สะอาดก่อนจับถุงปัสสาวะทุกครั้ง และระวังอย่าให้สายพับงอหรือยกถุงสูงกว่าระดับกระเพาะปัสสาวะ เพื่อป้องกันไม่ให้น้ำปัสสาวะไหลย้อนกลับเข้าไปข้างใน