ลูกมองอะไรแปลกๆ หรือเปล่า: ทำไมการตรวจคัดกรองสายตาและภาวะตาเขถึงสำคัญกับเด็กเล็ก

ช่วงนี้คุณพ่อคุณแม่หลายคนเวลาอุ้มลูกน้อยเล่นด้วย อาจจะสังเกตเห็นว่าลูกดูเหมือนมองอะไรไม่ค่อยโฟกัส หรือบางทีตาดำข้างหนึ่งแอบลอยเข้าข้างในหรือเฉออกข้างนอกนิดๆ หลายบ้านอาจจะคิดว่าเป็นเรื่องปกติของเด็กเล็กที่กล้ามเนื้อตายังทำงานไม่ประสานกันดี เดี๋ยวโตขึ้นก็คงหายไปเอง แต่ในฐานะหมอตาเด็ก พี่หมออยากชวนมาคุยเรื่องนี้กันให้ละเอียดขึ้นครับ เพราะบางทีอาการเล็กๆ น้อยๆ แบบนี้ อาจเป็นสัญญาณเตือนว่าเราควรพาเจ้าตัวเล็กไปเช็กสายตาอย่างจริงจังได้แล้ว

เพราะอะไรเด็กเล็กถึงต้องตรวจตา ทั้งที่ยังอ่านหนังสือไม่ออก?

เวลาพูดถึงการวัดสายตา หลายคนจะนึกถึงตอนที่เราเดินเข้าร้านแว่นแล้วต้องมานั่งอ่านตัวเลข แอล (L) อา (R) บนชาร์ตใช่มั้ยครับ แต่สำหรับเด็กเล็กๆ โดยเฉพาะช่วงขวบปีแรก ระบบการมองเห็นของสมองและดวงตายังอยู่ในช่วงพัฒนาอย่างเข้มข้น ถ้ามีปัญหาอะไรเกิดขึ้นในช่วงนี้แล้วเราปล่อยไว้ไม่รีบแก้ สมองส่วนที่ทำหน้าที่ประมวลผลภาพจากตานั้นข้างที่มีปัญหาจะไม่พัฒนาตามไปด้วย จนกลายเป็นภาวะที่เรียกว่าตาขี้เกียจ ซึ่งถ้าปล่อยให้เลยวัยทองของการพัฒนาการมองเห็นไปแล้ว ต่อให้มารักษาตอนโต ก็อาจจะแก้ไขให้กลับมามองเห็นชัดเจนร้อยเปอร์เซ็นต์ได้ยากมากๆ นี่แหละครับคือเหตุผลว่าทำไมคุณหมอถึงแนะนำให้เด็กทุกคนควรได้รับการตรวจคัดกรองสายตาตั้งแต่ยังเล็ก แม้จะยังพูดไม่ได้ก็ตาม

สังเกตลูกรักอย่างไรว่ามีความเสี่ยงเรื่องสายตาหรือตาเข?

เด็กเล็กยังบอกเราไม่ได้หรอกครับว่าหนูมองไม่ชัด หรือหนูเห็นภาพซ้อน หน้าที่สังเกตเลยตกอยู่ที่คุณพ่อคุณแม่ ลองเช็กดูนะครับว่าลูกมีพฤติกรรมเหล่านี้หรือเปล่า

• ตาลอยหรือตาเขชัดเจน: ไม่ว่าจะเป็นเขเข้าในหรือเขออกข้างนอก บางครั้งอาจจะเป็นแค่บางเวลา เช่น ตอนง่วงนอน หรือตอนเหม่อลอย
• ชอบหรี่ตา เอียงคอ หรือปิดตาข้างหนึ่งเวลาสู้แสง: เด็กบางคนพยายามปรับโฟกัสด้วยการเอียงหัว
• เอาของเล่นเข้ามาจ่อใกล้ตามากๆ: ถ้าสังเกตว่าลูกชอบถือโทรศัพท์หรือหนังสือติดจมูกตลอดเวลา
• ดวงตามีความผิดปกติ: เช่น ตาดำดูไม่ขนานกัน หรือมีแสงสะท้อนสีขาวในรูม่านตาเวลาถ่ายรูปเปิดแฟลช

คุณหมอตรวจสายตาเด็กเล็กกันอย่างไร ไม่เจ็บใช่ไหม?

คุณพ่อคุณแม่หลายคนกังวลว่าลูกยังเล็กมาก จะยอมให้หมอตรวจไหม จะเจ็บหรือเปล่า บอกได้เลยครับว่าการตรวจคัดกรองสายตาในเด็กเล็กนั้นนิ่มนวลและเป็นมิตรกับเด็กมากๆ ครับ โดยคุณหมอจะมีเครื่องมือพิเศษ เช่น เครื่องส่องตรวจแสงสะท้อนที่จอตา หรือเครื่องวัดสายตาอัตโนมัติแบบพกพาที่ไม่ต้องสัมผัสโดนตัวเด็กเลย แค่ให้ลูกมองของเล่นสีสันสดใสแป๊บเดียวก็ได้ค่าสายตาคร่าวๆ แล้วครับ ในบางกรณีที่คุณหมอต้องการตรวจดูค่าสายตาที่แท้จริงและเช็กสุขภาพตาภายในอย่างละเอียด อาจจะต้องมีการหยอดตาเพื่อขยายม่านตา ซึ่งขั้นตอนนี้อาจทำให้ลูกแสบตาจากแสงนิดหน่อยและตาพร่ามัวชั่วคราว แต่ปลอดภัยและจำเป็นมากเพื่อให้ได้ผลการตรวจที่แม่นยำที่สุดครับ

ถ้าเจอภาวะตาเขหรือสายตาสั้นยาวเอียงตั้งแต่เด็ก ต้องรักษายังไง?

พอได้ยินคำว่าลูกตาเขหรือมีปัญหาสายตา คุณพ่อคุณแม่อมยิ้มไม่ออกเลยทีเดียว แต่ข่าวดีคือ ยิ่งตรวจพบเร็ว โอกาสรักษาให้หายและกลับมามองเห็นได้ปกติยิ่งสูงมากครับ แนวทางการดูแลรักษาจะขึ้นอยู่กับสาเหตุและความรุนแรง เช่น ถ้ามีปัญหาสายตายาวหรือสั้นมากๆ ตั้งแต่เด็ก คุณหมอจะให้ใส่แว่นตาเด็กที่มีน้ำหนักเบาและออกแบบมาเพื่อเด็กโดยเฉพาะ เพื่อช่วยปรับโฟกัสภาพให้ตกลงบนจอตาพอดี ส่วนเรื่องภาวะตาเข บางประเภทอาจรักษาได้ด้วยการใส่แว่นเพื่อปรับสายตา บางประเภทต้องบริหารกล้ามเนื้อตา หรือในบางกรณีที่กล้ามเนื้อตาหย่อนหรือเกร็งมากเป็นพิเศษ อาจจะต้องใช้วิธีผ่าตัดเพื่อปรับแต่งกล้ามเนื้อตากลับมาอยู่ในตำแหน่งที่สมดุล ซึ่งทั้งหมดนี้คุณจักษุแพทย์เด็กจะวางแผนร่วมกับครอบครัวอย่างใกล้ชิดครับ

ดวงตาเป็นหน้าต่างของหัวใจและเป็นประตูบานใหญ่ให้เด็กๆ ได้เรียนรู้โลกกว้าง การพาเจ้าตัวเล็กมาตรวจคัดกรองสายตาและภาวะตาเขตั้งแต่เนิ่นๆ จึงเป็นการลงทุนที่คุ้มค่าที่สุดเพื่ออนาคตการมองเห็นของลูก หากคุณพ่อคุณแม่เริ่มสังเกตเห็นความผิดปกติเล็กๆ น้อยๆ ตามที่คุยกันไป อย่ารอให้โตแล้วค่อยเช็คนะครับ พามาปรึกษาคุณหมอตั้งแต่เนิ่นๆ สบายใจกว่าแน่นอนครับ