เจาะลึกเชื้อ H. pylori ตัวการร้ายที่ทำให้เกิดแผลในกระเพาะอาหาร

เชื้อ H. pylori คืออะไร และทำไมถึงเข้ามาอยู่ในกระเพาะเราได้

คนไข้หลายคนที่มาหาหมอด้วยอาการปวดท้องเรื้อรัง มักจะสงสัยว่าทำไมตัวเองถึงเป็นแผลในกระเพาะอาหารทั้งที่ไม่ได้กินยาแก้ปวดบ่อย หรือไม่ได้ทานอาหารรสเผ็ดจัดเสมอไป หนึ่งในสาเหตุสำคัญที่หมอพบได้บ่อยมากคือการติดเชื้อแบคทีเรียที่ชื่อว่า เฮลิโคแบคเตอร์ ไพโลไร (Helicobacter pylori) หรือเรียกสั้นๆ ว่าเชื้อ H. pylori เชื้อตัวนี้มีความสามารถพิเศษในการปรับตัวให้อยู่รอดท่ามกลางกรดที่เข้มข้นในกระเพาะอาหารของเราได้อย่างน่าทึ่ง

กลไกการเกิดแผลในกระเพาะอาหารจากการติดเชื้อ H. pylori

เมื่อเชื้อชนิดนี้หลุดรอดเข้าไปในกระเพาะอาหาร มันจะไม่ได้อยู่นิ่งๆ แต่จะเริ่มสร้างกลไกการทำลายชั้นเยื่อบุผิวผ่านกระบวนการหลักๆ ดังนี้

วิธีที่เชื้อตัวร้ายสร้างเกราะป้องกันตัวเอง

กระเพาะอาหารของเรามีชั้นเมือกหนาเพื่อป้องกันไม่ให้กรดมาย่อยผนังกระเพาะตัวเอง แต่เจ้าเชื้อตัวนี้ฉลาดกว่านั้น มันจะหลั่งเอนไซม์ชนิดหนึ่งที่เรียกว่า ยูรีเอส (Urease) ออกมาเพื่อเปลี่ยนสารในกระเพาะให้กลายเป็นแอมโมเนีย ซึ่งมีฤทธิ์เป็นด่าง ช่วยลดความเป็นกรดในบริเวณรอบๆ ตัวมัน ทำให้เชื้อสามารถฝังตัวลงบนผิวเยื่อบุกระเพาะได้อย่างปลอดภัย

กระบวนการอักเสบที่กัดกินเยื่อบุจนกลายเป็นแผล

เมื่อเชื้อเริ่มตั้งหลักได้ มันจะปล่อยสารพิษออกมาทำลายเซลล์เยื่อบุผิวโดยตรง ในขณะเดียวกัน ร่างกายของเราก็จะส่งเม็ดเลือดขาวมาต่อสู้ เกิดเป็นกระบวนการอักเสบเรื้อรัง สารเคมีที่หลั่งออกมาจากการอักเสบนี้เองที่ทำหน้าที่เหมือนกรดที่ค่อยๆ กัดเซาะผนังกระเพาะจนเนื้อเยื่อบางลงเรื่อยๆ จนในที่สุดก็กลายเป็นแผลลึกที่ทำให้คนไข้รู้สึกแสบท้อง หรือปวดท้องไม่หาย

อาการแบบไหนที่เตือนว่าควรมาตรวจหาเชื้อ

หากมีอาการปวดท้องบริเวณลิ้นปี่แบบเป็นๆ หายๆ มักปวดเวลาท้องว่างหรือปวดหลังอาหาร แสบท้องบ่อย หรือมีอาการเรอเปรี้ยวร่วมด้วย สิ่งเหล่านี้เป็นสัญญาณเตือนว่าเชื้อ H. pylori อาจกำลังสร้างปัญหาในกระเพาะอาหาร การตรวจพบและรักษาตั้งแต่เนิ่นๆ ด้วยการใช้ยาปฏิชีวนะร่วมกับยาลดกรด สามารถช่วยให้แผลหายขาดและป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงกว่า เช่น แผลทะลุหรือมะเร็งกระเพาะอาหารได้