ข้อควรระวังในการใช้ยาหยุดถ่ายหรือยาแก้อาเจียนโดยไม่ปรึกษาแพทย์

เวลาท้องเสียหรืออาเจียน หลายคนมักจะนึกถึงร้านขายยาใกล้บ้านแล้วหยิบยาหยุดถ่ายหรือยาแก้อาเจียนมากินทันเพราะอยากให้หายจากอาการทรมานโดยเร็ว แต่ในมุมมองของหมอ การรีบหยุดอาการเหล่านี้ทันทีโดยไม่รู้สาเหตุที่แท้จริง อาจนำอันตรายมาสู่ร่างกายมากกว่าที่คิด

กลไกธรรมชาติของร่างกายเมื่อเกิดอาการท้องเสียหรืออาเจียน

อาการท้องเสียและอาเจียนไม่ได้เกิดขึ้นมาเฉยๆ แต่เป็นกลไกการขับพิษตามธรรมชาติของร่างกาย เมื่อเรากินอาหารปนเปื้อนเชื้อโรคหรือสารพิษเข้าไป ระบบทางเดินอาหารจะพยายามขับสิ่งแปลกปลอมเหล่านั้นออกโดยเร็วที่สุด การอาเจียนช่วยขับพิษออกจากกระเพาะอาหาร ส่วนการท้องเสียช่วยขับเชื้อโรคออกจากลำไส้ใหญ่ การไปใช้ยาหยุดการบีบตัวของลำไส้ทันทีจึงเหมือนกับการปิดประตูขังเชื้อโรคและสารพิษให้อยู่ในร่างกาย

อันตรายที่ซ่อนอยู่หลังการกินยาหยุดถ่ายเอง

การซื้อยาหยุดถ่ายมากินเองโดยไม่มีคำแนะนำจากแพทย์หรือเภสัชกร มีความเสี่ยงหลายประการที่หลายคนมองข้าม:

• เชื้อโรคค้างอยู่ในร่างกาย: เมื่อลำไส้หยุดบีบตัว เชื้อโรคและสารพิษจะถูกกักเก็บไว้ ทำให้เกิดการดูดซึมสารพิษกลับเข้าสู่กระแสเลือดได้มากขึ้น
• อาการอักเสบรุนแรงขึ้น: ในกรณีที่ติดเชื้อแบคทีเรียหรือปรสิต การกินยาหยุดถ่ายอาจทำให้เชื้อโรคเจริญเติบโตได้ดีขึ้น อาการท้องเสียจึงอาจรุนแรงและยืดเยื้อกว่าเดิม
• ภาวะลำไส้ใหญ่โป่งพองเป็นพิษ: เป็นภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายมาก เกิดจากการที่ลำไส้ไม่สามารถบีbตัวขับของเสียออกได้จนเกิดการขยายตัวผิดปกติ

ความเสี่ยงจากการใช้ยาแก้อาเจียนพร่ำเพรื่อ

เช่นเดียวกับยาหยุดถ่าย ยาแก้อาเจียนบางชนิดมีผลข้างเคียงต่อระบบประสาทและหัวใจ การกินยาเหล่านี้โดยไม่รู้สาเหตุที่แน่ชัด เช่น อาการอาเจียนจากความดันในสมองสูง หรือจากโรคทางเมตาบอลิก อาจทำให้อาการของโรคหลักถูกบังจนแพทย์วินิจฉัยล่าช้า นอกจากนี้ยาแก้อาเจียนบางตัวยังทำให้เกิดอาการง่วงซึม กล้ามเนื้อเกร็งกระตุก ซึ่งอันตรายมากในเด็กและผู้สูงอายุ

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อท้องเสียหรืออาเจียน

แทนที่จะรีบหายาหยุดถ่ายมากิน สิ่งที่ควรทำเป็นอันดับแรกคือการป้องกันภาวะขาดน้ำและเกลือแร่

• จิบเกลือแร่ ORS: จิบทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง เพื่อชดเชยน้ำและเกลือแร่ที่สูญเสียไป ห้ามดื่มรวดเดียวเพราะอาจกระตุ้นให้อาเจียนมากขึ้น
• กินอาหารอ่อนย่อยง่าย: เช่น ข้าวต้ม โจ๊ก หรือซุปใส หลีกเลี่ยงอาหารมัน อาหารรสจัด นม และผลิตภัณฑ์จากนมชั่วคราว
• พักผ่อนให้เพียงพอ: ให้ร่างกายได้ฟื้นฟูพลังงาน

อาการแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้ ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที

หากมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ไม่ควรซื้อยานอนกินเองเด็ดขาด ควรไปโรงพยาบาลโดยด่วน:

• มีไข้สูงร่วมด้วย
• ถ่ายอุจจาระมีมูกเลือดปน
• อาเจียนหรือท้องเสียรุนแรงจนดื่มน้ำไม่ลง ปัสสาวะไม่ออก หรือปัสสาวะมีสีเข้มจัด
• มีอาการปวดท้องรุนแรงมากผิดปกติ
• เวียนศีรษะ หน้ามืด คล้ายจะเป็นลมเมื่อลุกยืน