ข้อควรระวังในการใช้ยาหยุดถ่ายและยาแก้อาเจียน กินเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์อันตรายกว่าที่คิด

เวลาท้องเสียหรืออาเจียน หลายคนมักจะนึกถึงร้านขายยาใกล้บ้านแล้วหยิบยาหยุดถ่ายหรือยาแก้อาเจียนมากินทันเพราะอยากให้หายไวๆ แต่ในมุมมองของหมอ การรีบหยุดอาการเหล่านี้ทันทีโดยไม่รู้สาเหตุที่แท้จริง เปรียบเสมือนการปิดสัญญาณเตือนภัยบนหน้าปัดรถยนต์ ทั้งที่เครื่องยนต์กำลังพัง

กลไกธรรมชาติของร่างกาย เมื่อท้องเสียหรืออาเจียน

อาการท้องเสียและอาเจียนไม่ใช่โรค แต่เป็นกลไกการป้องกันตัวตามธรรมชาติของร่างกาย เมื่อเรากินอาหารปนเปื้อนเชื้อโรคหรือสารพิษเข้าไป ระบบทางเดินอาหารจะพยายามขับสิ่งแปลกปลอมเหล่านั้นออกให้เร็วที่สุด การอาเจียนและการถ่ายเหลวจึงเป็นวิธีที่ร่างกายใช้กำจัดเชื้อโรคออกไป การไปกินยาหยุดการบีบตัวของลำไส้ทันที จึงเท่ากับการขังเชื้อโรคและสารพิษให้อยู่ในร่างกายต่อนานขึ้น

อันตรายจากการซื้อยาหยุดถ่ายมากินเองโดยไม่รู้สาเหตุ

การใช้ยาหยุดถ่ายโดยพลการ โดยเฉพาะในกรณีที่เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียหรือปรสิต อาจทำให้เชื้อโรคและสารพิษตกค้างอยู่ในลำไส้และถูกดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือดได้ง่ายขึ้น ส่งผลให้อาการรุนแรงกว่าเดิม เกิดการติดเชื้อในกระแสเลือด มีไข้สูง หรือลำไส้อักเสบอย่างรุนแรง

ผลข้างเคียงที่ซ่อนอยู่ของยาแก้อาเจียน

ยาแก้อาเจียนหลายชนิดออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทส่วนกลาง หากใช้ในปริมาณที่ไม่เหมาะสมหรือใช้ติดต่อกันโดยไม่จำเป็น อาจทำให้เกิดอาการง่วงซึม เวียนหัว กล้ามเนื้อเกร็งกระตุก หรือในผู้ป่วยบางรายอาจส่งผลกระทบต่อการทำงานของหัวใจ โดยเฉพาะยาบางตัวที่ต้องระวังเป็นพิเศษในเด็กและผู้สูงอายุ

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ห้ามซื้อยากินเองเด็ดขาด

หากมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด:

• มีไข้สูงร่วมกับถ่ายเหลวเป็นมูกเลือด
• อาเจียนหรือถ่ายตลอดเวลาจนไม่สามารถดื่มน้ำหรือเกลือแร่ได้เลย
• มีอาการปวดท้องรุนแรงและกดเจ็บ
• อ่อนเพลียมาก เวียนหัวหน้ามืดเวลารุกขึ้น ซึ่งเป็นสัญญาณของภาวะขาดน้ำ
• ถ่ายเหลวติดต่อกันเกิน 48 ชั่วโมงโดยไม่มีทีท่าว่าจะดีขึ้น

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นที่ถูกต้องปลอดภัย

สิ่งสำคัญที่สุดเมื่อท้องเสียหรืออาเจียนไม่ใช่การหายาทุดถ่าย แต่เป็นการป้องกันภาวะขาดน้ำและการสูญเสียเกลือแร่

• จิบผงน้ำตาลเกลือแร่ (ORS) ทีละน้อยแต็พร่ำเสมอ เพื่อชดเชยน้ำที่สูญเสียไป
• กินอาหารอ่อนย่อยง่าย เช่น โจ๊ก ข้าวต้ม งดอาหารรสจัด อาหารมัน และนมวัวชั่วคราว
• พักผ่อนให้เพียงพอเพื่อให้ร่างกายได้ฟื้นฟู

เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์เพื่อรับการรักษาที่ตรงจุด

การใช้ยาควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร หากดูแลตัวเองเบื้องต้นแล้วอาการไม่ดีขึ้นในหนึ่งถึงสองวัน หรือมีอาการรุนแรงดังที่กล่าวมา การมาพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุที่แท้จริง ไม่ว่าจะเป็นการตรวจอุจจาระหรือการให้ยาปฏิชีวนะที่ตรงกับชนิดของเชื้อโรค ย่อมปลอดภัยและหายเร็วกว่าการซื้อยาเคมีมากินเองอย่างแน่นอน