โรคสมาธิสั้นและภาวะการขาดสมาธิ: เมื่อการจดจ่อกลายเป็นเรื่องยากสำหรับคุณและลูก

หลายคนอาจกำลังสงสัยว่า แค่ขี้ลืมหรือทำงานไม่เสร็จ เรียกว่าเป็นโรคสมาธิสั้นและภาวะการขาดสมาธิแล้วหรือยัง

เวลาเราเห็นคนรอบตัวหรือลูกหลานไม่ยอมนั่งนิ่ง วอกแวกง่าย หรือลืมของใช้ส่วนตัวบ่อยๆ เรามักจะเผลอคิดไปเองว่าเขาแค่ซนหรือแค่ขี้เกียจ แต่ในความเป็นจริง โรคสมาธิสั้นและภาวะการขาดสมาธิ หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า ADHD เป็นความผิดปกติของการทำงานของสมองในส่วนที่ควบคุมสมาธิและการยับยั้งชั่งใจ ซึ่งไม่ใช่เรื่องของนิสัยใจคอ แต่เป็นเรื่องของสารเคมีในสมองที่ทำงานต่างจากคนทั่วไป

เช็กให้ชัวร์ว่าพฤติกรรมแบบไหนที่เข้าข่ายสมาธิสั้น

การจะระบุว่าเป็นโรคสมาธิสั้นและภาวะการขาดสมาธิ ไม่ได้ดูแค่พฤติกรรมในชั่วขณะหนึ่ง แต่ต้องดูจากรูปแบบการใช้ชีวิตที่กระทบต่อการเรียนและการทำงานอย่างชัดเจน โดยแบ่งอาการหลักออกเป็นสองกลุ่มใหญ่ คือ

กลุ่มอาการขาดสมาธิ

• วอกแวกง่าย สิ่งเร้าเพียงเล็กน้อยก็ดึงความสนใจไปได้ทันที
• ไม่สามารถทำงานที่ต้องใช้ความอดทนหรือรายละเอียดนานๆ ให้จบได้
• ขี้ลืมบ่อย มักทำของใช้ส่วนตัวหาย หรือลืมนัดหมายเป็นประจำ
• ดูเหมือนไม่ฟังเวลาคนพูดด้วย ทั้งที่กำลังมองหน้าอยู่

กลุ่มอาการอยู่ไม่นิ่งและหุนหันพลันแล่น

• ขยุกขยิก ยุกยิก อยู่ไม่สุข เหมือนมีมอเตอร์คอยขับเคลื่อนตลอดเวลา
• ชอบพูดแทรก หรือตอบคำถามก่อนที่คนถามจะพูดจบ
• รอคิวหรือรอรอบของตัวเองไม่ค่อยได้
• ชอบทำอะไรที่เสี่ยงอันตรายโดยไม่คิดถึงผลกระทบที่จะตามมา

สมองของคนเป็นสมาธิสั้นทำงานอย่างไร

ในสมองของคนเราจะมีสารสื่อประสาทชื่อ โดพามีน และ นอร์เอพิเนฟริน ทำหน้าที่ช่วยให้เรามีสมาธิและควบคุมตัวเองได้ ในผู้ที่มีภาวะนี้ สารเหล่านี้อาจมีปริมาณไม่เพียงพอหรือมีการทำงานที่บกพร่องไป ทำให้สมองส่วนหน้าซึ่งทำหน้าที่เหมือนผู้กำกับคอยสั่งการ ตัดสินใจ และควบคุมอารมณ์ ทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ ส่งผลให้การจดจ่อกับเรื่องที่น่าเบื่อกลายเป็นเรื่องที่ยากลำบากอย่างมหาศาล

ทำไมการวินิจฉัยจากหมอถึงสำคัญที่สุด

การเข้าใจว่าตัวเองหรือคนใกล้ตัวเป็นโรคสมาธิสั้นและภาวะการขาดสมาธิ ไม่ใช่เพื่อการตีตรา แต่เป็นการเปิดประตูสู่การรักษาที่ถูกต้อง เพราะโรคนี้สามารถจัดการได้หลายทาง ทั้งการปรับพฤติกรรม การจัดสภาพแวดล้อม และในบางรายอาจต้องใช้ยาเพื่อเข้าไปปรับสมดุลสารเคมีในสมองให้กลับมาทำงานได้ดีขึ้น

วิธีปรับตัวให้ใช้ชีวิตได้ง่ายขึ้นเมื่อมีภาวะสมาธิสั้น

หากได้รับการวินิจฉัยแล้ว การปรับสภาพแวดล้อมรอบตัวจะช่วยได้มาก เช่น การใช้สมุดบันทึกเพื่อเตือนความจำ การจัดโต๊ะทำงานให้โล่งสะอาดไม่มีสิ่งรบกวน การแบ่งงานชิ้นใหญ่ให้เป็นชิ้นเล็กๆ ที่ทำเสร็จได้ในเวลาสั้นๆ และที่สำคัญที่สุดคือการให้อภัยตัวเองและยอมรับว่านี่คือส่วนหนึ่งของความหลากหลายทางชีวภาพของสมอง ไม่ใช่ความล้มเหลวของชีวิต