เวลาไอมีเสมหะ หมอเขาคิดอะไรอยู่: เบื้องหลังการแยกโรคให้ถูกจุด

ช่วงนี้ใครเดินเข้ามาที่คลินิกแล้วบอกว่ามีอาการไอ ล้วนแต่มีเรื่องเล่าไม่เหมือนกัน บางคนบอกว่าไอแห้งๆ คันคอ บางคนไอจนคอแทบแตกแถมมีเสมหะเขียวข้นติดมาด้วย ในฐานะหมอ เวลาเจอคนไข้กลุ่มนี้ สิ่งแรกที่เราต้องทำไม่ใช่แค่การหยิบยาแก้ไอมาจ่ายให้จบไป แต่เราต้องมานั่งทำการบ้านชิ้นใหญ่ร่วมกัน นั่นคือการหาคำตอบว่า เจ้าน้ำมูกหรือเสมหะที่ขับออกมา พร้อมกับอาการไอนี้ มันกำลังบอกสัญญาณเตือนอะไรจากร่างกายของเรากันแน่

ประเภทและลักษณะของเสมหะ บอกอะไรเราได้มากกว่าที่คิด

เวลาคุยกับคนไข้ หมอมักจะถามคำถามที่หลายคนอาจจะเขินอายเวลาตอบ นั่นคือ เสมหะหน้าตาเป็นอย่างไร สีอะไร และมีความเหนียวข้นแค่ไหน เพราะสีและลักษณะของเสมหะเปรียบเสมือนร่องรอยหลักฐานชั้นดีในที่เกิดเหตุ

• เสมหะใสหรือขาวขุ่น: มักเจอในกลุ่มที่เป็นหวัดธรรมดา ภูมิแพ้กำเริบ หรือช่วงต้นของการติดเชื้อไวรัส
• เสมหะสีเหลืองหรือเขียว: มักเป็นสัญญาณเตือนว่าเริ่มมีการอักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย หรือร่างกายส่งเม็ดเลือดขาวจำนวนมากไปต่อสู้กับเชื้อโรค
• เสมหะมีเลือดปน: อันนี้คือจุดที่หมอต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะอาจเกี่ยวพันกับหลอดอักเสบเรื้อรัง แผลในทางเดินหายใจ หรือแม้แต่โรคที่ต้องรีบตรวจอย่างวัณโรคและมะเร็งปอด

ไขปริศนาอาการไอเรื้อรัง: แยกโรคอย่างไรให้ไม่พลาด

อาการไอที่มีเสมหะไม่ได้แปลว่าเป็นแค่หวัดธรรมดาเสมอไป หากเป็นมานานเกินสัปดาห์หรือเป็นๆ หายๆ หมอต้องนึกถึงโรคกลุ่มก้อนใหญ่ๆ เพื่อแยกแยะให้ชัดเจนว่าต้นตออยู่ที่ไหนกันแน่

โรคหอบหืดและภาวะหลอดอลมไวเกิน

บางคนไม่ได้มีไข้ ไม่ได้เจ็บคอ แต่ไอมีเสมหะเหนียวๆ โดยเฉพาะช่วงดึกใกล้รุ่ง หรือเวลาโดนฝุ่นควัน อากาศเย็น โรคนี้เกิดจากหลอดลมมีความไวต่อสิ่งกระตุ้น ทำให้หดเกร็งและสร้างเมือกออกมามากกว่าปกติ การฟังเสียงปอดด้วยหูฟังและการทดสอบสมรรถภาพปอดจึงมีความสำคัญมาก

โรคปอดอุดกั้นเรื้อรังในคนสูบบุหรี่

หากเป็นผู้สูงอายุหรือคนที่สูบบุหรี่จัด แล้วมีอาการไอมีเสมหะเรื้อรังทุกเช้า หมอนึกถึงกลุ่มโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังทันที อาการจะค่อยๆแย่ลง เหนื่อยง่ายเวลาเดินขึ้นบันได ซึ่งต้องอาศัยการเอกซเรย์ปอดร่วมด้วยเพื่อดูเนื้อเยื่อปอดที่เสียหายไปตามกาลเวลา

ไซนัสอักเสบเรื้อรังกับอาการน้ำมูกไหลลงคอ

บางคนไอเพราะเสมหะ แต่ต้นเหตุจริงๆ อยู่ที่โพรงไซนัสบนใบหน้า น้ำมูกหรือหนองจากไซนัสไหลย้อยลงคอตอนนอน ทำให้ระคายเคืองและกระตุ้นให้อยากไอขับเสมหะตลอดเวลา กลุ่มนี้มักมีอาการปวดตึงโหนกแก้มหรือแน่นจมูกร่วมด้วย

สัญญาณเตือนภัยสีแดง: แบบนี้ต้องรีบเอกซเรย์และตรวจละเอียด

ไม่ใช่ทุกคนที่ไอมีเสมหะจะต้องเอ็กซเรย์ปอดทันที แต่ถ้ามีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย หมอจะไม่รอช้าที่จะส่งตรวจเพิ่มเติมเพื่อความปลอดภัย

• น้ำหนักลดฮวบโดยไม่ทราบสาเหตุ
• มีไข้ต่ำเรื้อรังตอนเย็นหรือเหงื่อออกตอนกลางคืน
• ไอเป็นเลือดสดๆ หรือลิ่มเลือด
• เหนื่อยหอบง่ายแม้อยู่ในภาวะพักผ่อน

การวินิจฉัยโรคในผู้ป่วยที่มีอาการไอมีเสมหะจึงไม่ใช่แค่การรักษาตามอาการที่ตาเห็น แต่เป็นการปะติดปะต่อเรื่องราว ประวัติ และตรวจร่างกายอย่างละเอียด เพื่อให้มั่นใจว่าเรากำลังรักษาที่ต้นเหตุจริงๆ ไม่ใช่แค่ปลายเหตุ