เผลอคลอดก่อนกำหนด ลูกน้อยต้องเจออะไรบ้างในห้องไอซียูเด็ก
การตั้งครรภ์ที่ควรจะครบกำหนดเก้าเดือนเต็ม แต่บางครั้งร่างกายของคุณแม่อาจมีสัญญาณเตือนให้เจ้าตัวเล็กอยากออกมาทักทายโลกกว้างเร็วกว่ากำหนด เมื่อลูกน้อยลืมตาดูโลกก่อนอายุครรภ์ครบ 37 สัปดาห์ อวัยวะต่างๆ ภายในร่างกายจึงยังพัฒนาไม่เต็มที่ เปรียบเสมือนบ้านที่ยังสร้างไม่เสร็จแต่มีคนย้ายเข้าอยู่แล้ว ในฐานะหมอ เข้าใจดีว่าคุณพ่อคุณแม่คงมีความกังวลใจและใจหายแค่ไหนเมื่อเห็นลูกต้องเข้าไปอยู่ในตู้อบและมีสายระโยงระระยางเต็มไปหมด วันนี้หมออยากชวนมาทำความเข้าใจเกี่ยวกับ ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อนในทารกคลอดก่อนกำหนด กันแบบตรงไปตรงมา เพื่อที่เราจะได้รู้เท่าทันและช่วยกันดูแลเจ้าตัวเล็กให้เติบโตแข็งแรงไปพร้อมกัน
ปัญหาเรื่องการหายใจ: เมื่อปอดของเจ้าตัวเล็กยังทำงานได้ไม่เต็มที่
อวัยวะด่านแรกที่มักจะเจอปัญหาบ่อยที่สุดคือปอดครับ ในเด็กที่คลอดก่อนกำหนด สารเคลือบถุงลมปอดหรือที่หมอเรียกว่า เซอร์แฟกแทนต์ (Surfactant) ยังมีปริมาณไม่เพียงพอ ทำให้ถุงลมแฟบลงและหายใจได้ลำบาก เกิดเป็นภาวะกลุ่มอาการหายใจลำบากในทารกแรกเกิด ลูกอาจจะมีอาการหายใจเร็ว หอบจนซี่โครงยุบ หรือผิว ริมฝีปากมีสีคล้ำลงเพราะได้รับออกซิเจนไม่พอ นอกจากนี้ ในบางรายอาจมีภาวะหยุดหายใจขณะหลับร่วมด้วย เนื่องจากศูนย์ควบคุมการหายใจในสมองยังเติบโตไม่เต็มที่ ซึ่งทีมแพทย์และพยาบาลในหอผู้ป่วยวิกฤตทารกแรกเกิดจะคอยดูแลช่วยเหลือเรื่องการหายใจอย่างใกล้ชิดด้วยเครื่องมือแพทย์ที่ทันสมัย
ปัญหาหัวใจและระบบไหลเวียนเลือดที่ต้องระวังเป็นพิเศษ
ระบบไหลเวียนเลือดของทารกคลอดก่อนกำหนดมีความพิเศษและซับซ้อน ปกติแล้วเส้นเลือดเล็กๆ เส้นหนึ่งที่ชื่อว่า ดักตัส อาร์เทริโอซัส (Ductus Arteriosus) จะปิดตัวลงเองหลังคลอด แต่ในเด็กคลอดก่อนกำหนด เส้นเลือดนี้มักจะยังเปิดอยู่ ทำให้เลือดแดงไหลวนกลับไปที่ปอดมากเกินไป หัวใจต้องทำงานหนักขึ้นและอาจเกิดภาวะหัวใจวายตามมาได้ คุณหมอจะต้องตรวจฟังเสียงหัวใจและอาจทำอัลตราซาวด์หัวใจเพื่อประเมินความผิดปกติ รวมถึงการให้ยาหรือพิจารณาปิดเส้นเลือดนี้เมื่อถึงเวลาที่เหมาะสม
ความเสี่ยงเรื่องเลือดออกในสมองและปัญหาพัฒนาการทางสมอง
เนื้อสมองของทารกคลอดก่อนกำหนดโดยเฉพาะเด็กที่มีน้ำหนักตัวน้อยมากๆ จะมีความเปราะบางสูงมาก หลอดเลือดฝอยในสมองยังพัฒนาไม่แข็งแรงและแตกง่าย หากมีความดันโลหิตเปลี่ยนแปลงกะทันหัน ก็อาจเกิดภาวะเลือดออกในโพรงสมองได้ ซึ่งความรุนแรงจะมีตั้งแต่ระดับน้อยที่ร่างกายดูดซึมกลับได้เอง ไปจนถึงระดับรุนแรงที่อาจส่งผลต่อพัฒนาการและการเคลื่อนไหวในระยะยาว นอกจากนี้ยังมีภาวะเนื้อสมองตายจากการขาดเลือดเฉพาะที่ ซึ่งแพทย์จะทำการอัลตราซาวด์สมองผ่านกระหม่อมหน้าเพื่อคัดกรองและติดตามอาการอย่างสม่ำเสมอ
ระบบย่อยอาหารยังไม่พร้อม: ระวังภาวะลำไส้อักเสบเน่า
กระเพาะอาหารและลำไส้ของทารกกลุ่มนี้ยังทำงานได้ไม่เต็มที่ การย่อยนมและการดูดซึมสารอาหารจึงทำได้ยาก หากเริ่มให้นมเร็วเกินไปหรือปริมาณมากเกินไป อาจเสี่ยงต่อภาวะลำไส้อักเสบเน่าอย่างรุนแรง ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่น่ากลัวเพราะผนังลำไส้1อาจเกิดการอักเสบจนทะลุได้ ในช่วงแรกแพทย์จึงมักจะให้สารอาหารทางหลอดเลือดดำร่วมกับการให้นมแม่ในปริมาณทีละน้อยอย่างระมัดระวัง เพื่อให้ลำไส้ค่อยๆ ปรับตัวและเติบโตขึ้นอย่างปลอดภัย
ปัญหาดวงตา: โรคเรตินาในเด็กคลอดก่อนกำหนด
เส้นเลือดที่หล่อเลี้ยงจอประสาทตาหรือเรตินายังเติบโตไม่สมบูรณ์เมื่อคลอดก่อนกำหนด และอาจเติบโตผิดปกติจนเกิดโรคเรตินาในทารกคลอดก่อนกำหนด (ROP) หากปล่อยไว้โดยไม่ได้รับการตรวจคัดกรองและรักษาจากจักษุแพทย์อย่างทันท่วงที อาจทำให้เกิดภาวะจอประสาทตาหลุดลอกและนำไปสู่การสูญเสียการมองเห็นได้ ดังนั้น การตรวจตาโดยกุมารแพทย์โรคตาจึงเป็นขั้นตอนสำคัญที่ไม่ควรละเลยเด็ดขาดในช่วงสัปดาห์แรกๆ หลังคลอด
ระบบภูมิคุ้มกันยังอ่อนแอ: ติดเชื้อง่ายกว่าเด็กปกติ
เกราะป้องกันโรคของเด็กคลอดก่อนกำเนิดยังทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ ทั้งเม็ดเลือดขาวและสารภูมิต้านทานต่างๆ ยังมีน้อย ทำให้มีความเสี่ยงสูงมากที่จะติดเชื้อแบคทีเรียหรือไวรัสได้ง่าย ไม่ว่าจะเป็นการติดเชื้อในกระแสเลือด ปอดอักเสบ หรือเยื่อหุ้มสมองอักเสบ การดูแลเรื่องความสะอาดอย่างเข้มงวด การล้างมือก่อนสัมผัสตัวเด็ก และการสนับสนุนให้นมแม่ซึ่งมีภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติสูงที่สุด จึงเป็นหัวใจสำคัญในการปกป้องลูกน้อยในช่วงเวลานี้
การดูแลระยะยาวและการกลับบ้าน
เมื่อลูกน้อยอาการดีขึ้นและพ้นขีดอันตรายจนได้กลับบ้าน การเดินทางยังไม่สิ้นสุดเพียงเท่านี้ครับ คุณพ่อคุณแม่ยังต้องพาลูกมาพบแพทย์ตามนัดเพื่อติดตามเรื่องพัฒนาการ การได้ยิน การมองเห็น และการเจริญเติบโตอย่างต่อเนื่อง การเลี้ยงดูเด็กคลอดก่อนกำหนดอาจต้องใช้ความอดทนและความใส่ใจมากกว่าปกติสักนิด แต่ด้วยความรักของครอบครัวและการดูแลจากทีมแพทย์อย่างใกล้ชิด ลูกน้อยก็มีโอกาสที่จะเติบโตเป็นเด็กที่แข็งแรงและมีพัฒนาการสมวัยได้ไม่แพ้เด็กอื่นๆ เลยครับ
