ลูกน้อยลืมตาดูโลกเร็วกว่ากำหนด: เข้าใจความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อนในทารกคลอดก่อนกำหนด

เมื่อทารกน้อยตัดสินใจทักทายโลกก่อนเวลาอันควร

การได้เห็นหน้าลูกน้อยคือช่วงเวลาที่พ่อแม่ทุกคนรอคอย แต่สำหรับคุณพ่อคุณแม่บางท่าน เจ้าตัวเล็กอาจจะอดใจรอไม่ไหวและขอออกมาทักทายโลกนี้เร็วกว่ากำหนด หรือที่พวกเราเรียกกันว่าการคลอดก่อนกำหนด ซึ่งโดยทางการแพทย์จะนับเด็กที่คลอดก่อนอายุครรภ์ 37 สัปดาห์

ในฐานะหมอที่เคยดูแลทารกตัวเล็กๆ ในห้อง NICU มาหลายเคส ผมเข้าใจดีถึงความกังวลใจของครอบครัวครับ ร่างกายของเจ้าตัวเล็กที่ยังเติบโตไม่เต็มที่ในครรภ์มารดา ต้องเผชิญกับโลกภายนอกที่เต็มไปด้วยสิ่งกระตุ้นและการทำงานของอวัยวะที่ยังไม่สมบูรณ์เต็มร้อย ทำให้เกิดความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อนในทารกคลอดก่อนกำหนดตามมา ซึ่งการทำความเข้าใจปัญหาเหล่านี้ล่วงหน้าจะช่วยให้เราดูแลลูกน้อยได้อย่างถูกวิธีและทันท่วงที

ปัญหาเรื่องการหายใจที่พบบ่อยเมื่อปอดของลูกยังทำงานได้ไม่เต็มที่

อวัยวะด่านแรกที่มักจะส่งสัญญาณเตือนทันทีหลังคลอดคือระบบทางเดินหายใจ เนื่องจากปอดของเด็กที่คลอดก่อนกำหนดนั้นยังสร้างสารเคลือบถุงลมที่ชื่อว่า surfactant ไม่เพียงพอ ทำให้ถุงลมแฟบและหายใจได้ลำบาก

ภาวะกลุ่มอาการหายใจลำบากในทารกแรกเกิด

ภาวะนี้หรือที่เรียกกันสั้นๆ ว่า RDS เกิดจากปอดขยายตัวได้ยาก ลูกจะมีอาการหายใจเร็ว หอบ จมูกบาน หรือซี่โครงบุ๋มเวลาหายใจ ทีมแพทย์จำเป็นต้องให้ความช่วยเหลือเรื่องออกซิเจนและสาร surfactant ทดแทนอย่างใกล้ชิดในหออภิบาลทารกแรกเกิด

ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ

สมองส่วนที่ควบคุมการหายใจของทารกยังพัฒนาไม่เต็มที่ ทำให้บางครั้งลูกอาจลืมหายใจไปชั่วขณะขณะที่กำลังนอนหลับ ซึ่งมักจะต้องอาศัยเครื่องมือเฝ้าระวังการหายใจและอัตราการเต้นของหัวใจอย่างต่อเนื่อง

ความท้าทายเรื่องระบบย่อยอาหารและปัญหาลำไส้อักเสบเฉียบพลัน

ระบบทางเดินอาหารของเด็กกลุ่มนี้ยังบอบบางมากครับ การทำงานของกระเพาะและลำไส้อยังย่อยนมได้ไม่ดีนัก ทำให้มีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนที่น่ากลัวอย่างภาวะลำไส้อักเสบเน่าตาย ซึ่งเกิดจากการที่เลือดไปเลี้ยงลำไส้ไม่เพียงพอ ทำให้เนื้อเยื่อลำไส้เสียหาย การให้นมแม่ทีละน้อยและค่อยๆ เพิ่มปริมาณอย่างระมัดระวังจึงเป็นหัวใจสำคัญในการป้องกันปัญหานี้

ปัญหาพัฒนาการทางสมองและการมองเห็นที่ต้องเฝ้าระวังระยะยาว

สมองของทารกในช่วงไตรมาสสุดท้ายของการตั้งครรภ์จะมีการเติบโตอย่างรวดเร็วมาก การคลอดก่อนกำหนดจึงทำให้สมองส่วนนี้ขาดสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมในครรภ์

ความเสี่ยงเรื่องเลือดออกในสมอง

หลอดเลือดฝอยในสมองของทารกคลอดก่อนกำหนดมีความเปราะบางสูงมาก หากมีความดันโลหิตเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ก็อาจเกิดเลือดออกในโพรงสมองได้ ซึ่งแพทย์จะมีการอัลตราซาวด์สมองเพื่อประเมินความเสี่ยงนี้เป็นระยะ

โรคจอประสาทตาเสื่อมในเด็กคลอดก่อนกำหนด

เส้นเลือดที่จอประสาทตายังเติบโตไม่สมบูรณ์ การได้รับออกซิเจนเข้มข้นหรือความผิดปกติของการพัฒนาหลอดเลือด อาจทำให้เกิดโรคเรตินพาทีในเด็กคลอดก่อนกำหนด ซึ่งหากไม่ได้รับการตรวจคัดกรองโดยจักษุแพทย์อย่างทันท่วงที อาจส่งผลต่อการมองเห็นในระยะยาวได้

ภูมิคุ้มกันตัวน้อยและการรับมือกับโรคติดเชื้อรอบตัว

เพราะระบบภูมิคุ้มกันยังไม่ทำงานเต็มที่ ลูกจึงเปรียบเสมือนต้นกล้าที่ยังอ่อนแอต่อเชื้อโรค การติดเชื้อในกระแสเลือด ปอดบวม หรือเยื่อหุ้มสมองอักเสบ จึงเกิดขึ้นได้ง่ายกว่าเด็กที่ครบกำหนด การรักษาความสะอาดอย่างเคร่งครัด การล้างมือก่อนอุ้มลูก และการจำกัดผู้เข้าเยี่ยมในช่วงแรกจึงเป็นเรื่องที่ละเลยไม่ได้เลยครับ