ขาโก่ง ขาฉิ่ง เรื่องใกล้ตัวที่ทำให้เข่าพังเร็วกว่าที่คิด

เคยสังเกตไหมว่าทำไมเราถึงปวดเข่าทั้งที่ยังอายุไม่มาก

หลายคนเดินเข้ามาปรึกษาหมอด้วยอาการปวดเข่าเรื้อรัง บางคนปวดตอนเดิน บางคนปวดตอนขึ้นลงบันได พอหมอให้ลองยืนตรงและสังเกตแนวขา หลายคนถึงเพิ่งรู้ตัวว่าแนวขาของตัวเองไม่ได้ตรงเหมือนคนอื่น บางคนเข่ากางออกเหมือนขาโก่ง บางคนเข่าเบียดกันเหมือนขาฉิ่ง อาการเหล่านี้ไม่ใช่แค่เรื่องของบุคลิกภาพหรือความสวยงาม แต่มันคือปัญหาเชิงกลศาสตร์ที่ส่งผลโดยตรงต่อการลงน้ำหนักในข้อเข่า

ทำไมแนวขาที่ผิดปกติถึงทำร้ายเข่าเราได้ขนาดนั้น

ตามธรรมชาติแล้ว น้ำหนักตัวของเราควรจะถ่ายลงผ่านจุดกึ่งกลางของข้อเข่าลงไปที่เท้าอย่างสมดุล แต่เมื่อแนวขาไม่ตรง แรงกระทำที่เกิดขึ้นจะเปลี่ยนไป:

• ถ้าขาโก่ง (Bow legs): น้ำหนักจะไปเทลงที่ข้อเข่าด้านในมากกว่าปกติ ส่งผลให้กระดูกอ่อนบริเวณเข่าด้านในสึกหรอเร็วกว่าด้านนอก ซึ่งเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้คนขาโก่งมักจบลงด้วยโรคข้อเข่าเสื่อมเร็วกว่าวัย
• ถ้าขาฉิ่ง (Knock knees): น้ำหนักจะไปเทลงที่ข้อเข่าด้านนอก ทำให้เกิดแรงเค้นต่อเอ็นและกระดูกอ่อนบริเวณเข่าด้านนอก และยังส่งผลต่อการทำงานของกระดูกสะบ้าที่อาจจะเคลื่อนที่ผิดตำแหน่งได้ง่ายกว่าปกติ

สัญญาณเตือนที่บอกว่าแนวขาเริ่มส่งผลกระทบ

การมีความผิดปกติของแนวขาแบบขาโก่งหรือขาฉิ่ง ไม่ได้แปลว่าจะปวดเข่าทุกคนทันที แต่หากเริ่มมีสัญญาณเหล่านี้ หมอแนะนำว่าไม่ควรนิ่งนอนใจ:

• ปวดตื้อๆ ที่ข้อเข่าหลังจากการเดินนานๆ หรือการยืนทำงานต่อเนื่อง
• รู้สึกเหมือนเข่าไม่มั่นคง เหมือนจะหลุดหรือทรงตัวได้ไม่ดีเวลาเดินบนพื้นที่ขรุขระ
• เห็นการสึกของพื้นรองเท้าที่ไม่เท่ากันอย่างชัดเจน เช่น สึกฝั่งเดียวมากกว่าอีกฝั่งอย่างเห็นได้ชัด
• มีอาการเสียงดังในข้อเข่าเวลาลุกนั่ง

เราจะดูแลตัวเองอย่างไรไม่ให้เข่าเสื่อมก่อนวัย

ข่าวดีคือเราสามารถชะลอความเสื่อมได้หากเริ่มดูแลตั้งแต่เนิ่นๆ โดยไม่ต้องรอให้ถึงขั้นผ่าตัด:

• ควบคุมน้ำหนัก: นี่คือหัวใจสำคัญ เพราะแรงกดที่เข่าแปรผันตรงกับน้ำหนักตัว ยิ่งน้ำหนักมาก แรงที่ลงจุดที่รับน้ำหนักผิดปกติก็จะยิ่งมหาศาล
• เสริมสร้างกล้ามเนื้อรอบเข่า: โดยเฉพาะกล้ามเนื้อหน้าขาและสะโพก เพื่อช่วยพยุงข้อเข่าและรับแรงแทนกระดูกอ่อน
• เลือกรองเท้าที่เหมาะสม: การใช้อุปกรณ์เสริมในรองเท้า (Insole) สามารถช่วยปรับการลงน้ำหนักและลดภาระของข้อเข่าได้ดีมากในบางราย
• ปรับเปลี่ยนกิจกรรม: หลีกเลี่ยงการนั่งยองๆ หรือนั่งพับเพียบ ซึ่งเป็นการเพิ่มแรงบิดและแรงกดทับภายในข้อเข่า

เมื่อไหร่ที่ต้องเข้ามาพบหมอเพื่อประเมินแนวขาอย่างละเอียด

หากอาการปวดเริ่มขัดขวางการใช้ชีวิตประจำวัน หรือสังเกตเห็นว่ารูปทรงของขาเริ่มเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน การเข้ามาพบหมอเพื่อตรวจภาพถ่ายรังสีและวัดมุมของแนวขา (Alignment) เป็นสิ่งจำเป็น เพื่อวางแผนการรักษา ไม่ว่าจะเป็นการทำกายภาพบำบัด การใช้กายอุปกรณ์ หรือในกรณีที่เป็นหนักจริงๆ การผ่าตัดปรับแนวขา อาจเป็นทางเลือกที่ช่วยให้เรากลับมาเดินได้อย่างมั่นใจอีกครั้ง อย่ารอให้ความผิดปกติเล็กๆ กลายเป็นปัญหาใหญ่ที่แก้ไขได้ยากในอนาคต