ขาโก่งหรือขาฉิ่ง เดินลงน้ำหนักผิดปกติ สัญญาณเตือนที่ห้ามมองข้าม

เวลาเดินแล้วรู้สึกว่าเท้าลงน้ำหนักไม่เท่ากัน เกิดจากอะไรได้บ้าง

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาหมอด้วยอาการปวดเข่า ปวดสะโพก หรือแม้แต่ปวดหลังเรื้อรัง พอตรวจร่างกายอย่างละเอียด หมอมักจะพบว่าปัญหาไม่ได้อยู่ที่จุดที่ปวดโดยตรง แต่อยู่ที่ ความผิดปกติของแนวขาแบบขาโก่งหรือขาฉิ่งที่ส่งผลต่อการลงน้ำหนัก ซึ่งเปรียบเสมือนฐานรากของบ้านที่ไม่สมดุล เมื่อเสาหลักไม่ตรง แรงกระแทกจึงกระจายไปผิดจุด ทำให้ร่างกายต้องรับภาระหนักกว่าที่ควรจะเป็น

ขาโก่งและขาฉิ่ง ต่างกันอย่างไรในมุมมองของคุณหมอ

ลักษณะแนวขาที่ผิดปกติแบ่งออกเป็นสองรูปแบบหลักที่เห็นได้ชัดเจน คือ

• ขาโก่ง (Bow legs): เป็นลักษณะที่เข่าทั้งสองข้างแยกออกจากกันมากกว่าปกติ ทำให้ช่องว่างระหว่างเข่ากว้างขึ้น เวลาเดินน้ำหนักจะเทไปลงที่ฝั่งด้านในของข้อเข่ามากกว่าปกติ
• ขาฉิ่ง (Knock knees): ลักษณะคือเข่าเบียดชิดกัน แต่เท้าทั้งสองข้างแยกออกจากกันเป็นรูปตัววี (V) แบบนี้แรงจะไปลงที่ด้านนอกของข้อเข่าเป็นส่วนใหญ่

ทำไมแนวขาที่ไม่ตรงถึงทำให้เราเจ็บป่วยง่ายขึ้น

ข้อเข่าของคนเราถูกออกแบบมาให้รับน้ำหนักในแนวตั้งที่สมดุล เมื่อแนวขาผิดปกติ กลไกการถ่ายเทน้ำหนักจะเสียไป แรงที่กระทำต่อกระดูกอ่อนและผิวข้อเข่าจะไม่อยู่ในจุดที่เหมาะสม เกิดการสึกหรอเร็วกว่าอายุจริง ไม่ใช่แค่เรื่องเข่า แต่การเดินลงน้ำหนักที่ผิดปกติยังส่งผลกระทบต่อเนื่องไปถึงข้อสะโพก ข้อเท้า ไปจนถึงแนวกระดูกสันหลัง ทำให้กล้ามเนื้อต้องเกร็งตัวเพื่อพยุงร่างกายตลอดเวลา

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเราควรเริ่มกังวลเรื่องแนวขาแล้ว

เรามักจะเริ่มสังเกตได้จากร่องรอยการใช้งานรองเท้า พื้นรองเท้าฝั่งใดฝั่งหนึ่งจะสึกเร็วกว่าปกติ หรือรู้สึกปวดเมื่อยขาอย่างรวดเร็วหลังการเดินหรือยืนนานๆ ในบางรายอาจเห็นความเปลี่ยนแปลงได้ชัดจากการถ่ายรูปเต็มตัวแล้วพบว่าเข่าไม่ชิดกันหรือเบียดกันผิดปกติ หากเริ่มมีอาการปวดข้อเข่ารบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน นั่นคือสัญญาณว่าระบบข้อต่อของคุณกำลังทำงานหนักเกินไปแล้ว

วิธีรักษาและวิธีปรับสมดุลให้ขาของเรา

การแก้ไขไม่ได้หมายความว่าต้องผ่าตัดเสมอไป ในรายที่เป็นไม่มาก หมอมักแนะนำดังนี้

• การทำกายภาพบำบัด: เพื่อปรับสมดุลกล้ามเนื้อรอบข้อเข่าและสะโพกให้กลับมาพยุงข้อต่อได้ดีขึ้น
• การใช้อุปกรณ์เสริม: เช่น แผ่นรองรองเท้า (Insoles) ที่ออกแบบเฉพาะบุคคลเพื่อปรับการลงน้ำหนักให้สมดุล
• การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม: เลี่ยงการยืนหรือเดินในท่าทางที่เพิ่มแรงกระแทกให้กับข้อที่ผิดปกติ
• การผ่าตัดปรับแนวขา: ในรายที่มีความผิดปกติรุนแรงจนส่งผลต่อการใช้ชีวิตหรือกระดูกข้อเข่าสึกหรอมาก หมออาจพิจารณาการผ่าตัดจัดแนวขาเพื่อให้กลับมาลงน้ำหนักได้ถูกต้องอีกครั้ง

การดูแลตัวเองตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยชะลอความเสื่อมของข้อต่อและป้องกันการปวดเรื้อรังในอนาคต หากใครสงสัยว่าแนวขาของตัวเองมีปัญหาหรือไม่ การมาตรวจเช็กแนวขาและวิธีลงน้ำหนักกับแพทย์จะช่วยให้เข้าใจร่างกายตนเองได้ดีที่สุด