เวลาที่หมอบอกคนไข้ว่า สงสัยว่าจะเป็นต้อหิน หรือจำเป็นต้องตรวจดูโครงสร้างข้างในลูกตาอย่างละเอียด หลายคนมักจะทำหน้ากังวลและนึกภาพไม่ออกว่าการตรวจแต่ละแบบนั้นเจ็บไหม น่ากลัวหรือเปล่า หนึ่งในคำถามที่หมอได้ยินบ่อยมากคือ การตรวจมุมตาด้วยเลนส์พิเศษ มันคืออะไร และต่างจากการตรวจตาธรรมดาอย่างไร วันนี้หมอเลยอยากชวนมาคุยกันแบบสบายๆ เหมือนเวลาเรานั่งคุยกันในห้องตรวจ เพื่อให้ทุกคนคลายข้อข้องใจและเข้าใจตรงกันครับ
โรคต้อหินกับมุมตาที่คนไข้ควรรู้จัก
ก่อนจะไปถึงเรื่องเลนส์พิเศษ หมออยากให้เราเห็นภาพของลูกตาก่อนครับ ตาของเราไม่ได้กลวงโบ๋ แต่ข้างในมีน้ำหล่อเลี้ยงหมุนเวียนอยู่ตลอดเวลา เพื่อให้ลูกตาสามารถคงรูปอยู่ได้และมีสารอาหารไปเลี้ยงส่วนต่างๆ น้ำในตานี้จะผลิตขึ้นมาแล้วระบายออกทางท่อระบายเล็กๆ ซึ่งท่อระบายนี้แหละครับที่ซ่อนอยู่ตรงรอยต่อระหว่างกระจกตาก็กับม่านตา จุดนี้เองที่เราเรียกว่า มุมตา (Angle)
ถ้าเปรียบเทียบง่ายๆ มุมตาก็เหมือนท่อระบายน้ำทิ้งของอ่างล้างหน้า ถ้าท่อนี้กว้าง น้ำก็ไหลออกได้สะดวก แต่ถ้าท่อตีบแคบหรือมีอะไรมาอุดตัน น้ำในตาก็ระบายไม่ทัน ส่งผลให้ความดันในลูกตาสูงขึ้น และเมื่อความดันสูงมากๆ ก็จะไปกดทับเส้นประสาทตา จนเกิดเป็นโรคต้อหินที่ทำให้ลานสายตาแคบลงเรื่อยๆ จนถึงขั้นตาบอดได้ในที่สุด นี่คือเหตุผลว่าทำไมหมอถึงต้องส่องดูเจ้ามุมตาตัวนี้ให้ละเอียดที่สุดครับ
หน้าตาของเลนส์พิเศษที่ใช้ส่องมุมตาเป็นอย่างไร
ปกติเวลาหมอส่องตา เราจะใช้เครื่องตรวจที่เรียกว่า Slit Lamp ซึ่งเป็นกล้องจุลทรรศน์ตั้งโต๊ะที่มีลำแสงส่องเข้าไปในตา แต่ปัญหาคือ กระจกตาของเรามีความโค้ง และเกิดการหักเหของแสง ทำให้เรามองทะลุลงไปเห็นซอกมุมตาที่อยู่ด้านข้างสุดไม่ได้โดยตรง เหมือนเวลาที่เรามองผิวน้ำแล้วมองไม่เห็นของที่อยู่ใต้ขอบสระตื้นๆ
แพทย์จึงต้องใช้ตัวช่วยสำคัญ ซึ่งก็คือ การตรวจมุมตาด้วยเลนส์พิเศษ หรือที่ในทางการแพทย์เรียกว่า Gonioscopy เลนส์ตัวนี้หน้าตาจะไม่เหมือนแว่นตาธรรมดาครับ มันคือเลนส์กระจกขนาดเล็กที่มีการฝังกระจกเงาไว้ด้านใน เวลาตรวจ หมอจะหยอดยาชาเพื่อไม่ให้คนไข้เจ็บ จากนั้นจะเอาเลนส์ตัวนี้มาสัมผัสกับผิวกระจกตาเบาๆ โดยมีเจลใสเป็นตัวกลางช่วยให้แสงเดินทางผ่านได้ดีขึ้น กระจกเงาที่ซ่อนอยู่ในเลนส์นี่แหละครับที่จะช่วยสะท้อนภาพซอกมุมตาที่ซ่อนอยู่ ทำให้หมอเห็นภาพโครงสร้างภายในรอบทิศทาง 360 องศาได้อย่างชัดเจน
ขั้นตอนการตรวจแบบละเอียดยิบ เจ็บไหม น่ากลัวหรือเปล่า
คนไข้หลายคนชอบเกร็งเวลาหมอขยับเลนส์เข้าไปใกล้ตา หมอเข้าใจดีครับเพราะธรรมชาติของคนเราย่อมกลัวอะไรที่จะมาโดนตา แต่ความจริงแล้วขั้นตอนไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิดเลยครับ
- เตรียมความพร้อมและหยอดยาชา: หมอจะหยอดยาชาให้ เพื่อให้กระจกตาชาและไม่รู้สึกเจ็บหรือระคายเคืองระหว่างที่เลนส์สัมผัสกับตา
- ใส่เจลและวางเลนส์: หมอจะหยอดเจลใสลงบนเลนส์พิเศษ แล้วค่อยๆ นำเลนส์มาแตะเบาๆ ที่ผิวกระจกตา คนไข้จะรู้สึกเหมือนมีอะไรมาสัมผัสเบาๆ และเย็นนิดหน่อยจากเจล
- ส่องดูความแคบกว้าง: หมอจะใช้แสงส่องผ่านเลนส์และกวาดมองมุมตาทีละด้าน หมออาจจะขอให้คนไข้กลอกตาไปซ้าย ขวา บน ล่าง เพื่อช่วยให้เห็นมุมตาในมุมมองที่กว้างขึ้น
- เสร็จสิ้นกระบวนการ: ใช้เวลาทั้งหมดเพียงไม่กี่นาทีเท่านั้นครับ เมื่อตรวจเสร็จ หมอก็จะเอาเลนส์ออก คนไข้สามารถลุกขึ้นได้เลย
ความรู้สึกหลังตรวจและการดูแลตัวเองเบื้องต้น
หลังจากตรวจเสร็จเรียบร้อย สิ่งที่คนไข้ต้องเจอแน่ๆ คือ อาการตาพร่ามัวชั่วคราวครับ อาการนี้ไม่ได้เกิดจากตัวเลนส์พิเศษ แต่เกิดจากยาชาและเจลที่หมอใช้ระหว่างตรวจ ซึ่งจะบังแสงทำให้มองเห็นไม่ชัดเจนชั่วคราว ประมาณ 15 ถึง 30 นาที เจลก็จะละลายและสายตาก็จะกลับมาคมชัดเหมือนเดิม
ข้อห้ามสำคัญที่สุดในช่วงนี้คือ ห้ามขยี้ตาเด็ดขาด แม้ว่าจะรู้สึกเหมือนมีอะไรเคืองๆ ตาอยู่บ้างก็ตาม เพราะฤทธิ์ของยาชายังอยู่ ทำให้เรากะแรงไม่ถูก ถ้าขยี้ตาแรงๆ อาจทำให้กระจกตาเป็นรอยถลอกและเจ็บตาตามมาได้ ให้รอจนกว่ายาชาจะหมดฤทธิ์และหยอดตาทั่วไปได้ตามปกติ หากรู้สึกระคายเคืองมาก สามารถใช้น้ำตาเทียมที่ไม่มีสารกันเสียช่วยหยอดบรรเทาได้ครับ
ทำไมการตรวจวิธีนี้ถึงสำคัญมากในการวินิจฉัยโรคตา
การตรวจมุมตาด้วยเลนส์พิเศษไม่ใช่แค่เรื่องของการดูว่ามีความดันตาสูงไหม แต่เป็นหัวใจสำคัญที่ช่วยให้หมอแยกประเภทของโรคต้อหินได้อย่างแม่นยำ เพราะต้อหินมีหลายชนิด ทั้งแบบมุมเปิดและแบบมุมปิด ซึ่งวิธีการรักษาและการใช้ยาจะแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง
ถ้าหมอพบว่ามุมตาแคบมากและมีความเสี่ยงที่ท่อระบายน้ำจะปิดตัวลงเฉียบพลัน หมอกจะได้วางแผนป้องกันไว้ล่วงหน้า เช่น การทำเลเซอร์เจาะรูม่านตาเพื่อเปิดทางให้น้ำในตาไหลสะดวกขึ้น ซึ่งขั้นตอนนี้ช่วยป้องกันไม่ให้คนไข้ต้องตาบอดจากภาวะต้อหินเฉียบพลันที่มีอาการปวดตาอย่างรุนแรงได้ทันเวลา ดังนั้น ถ้ารักษาดวงตาและหมอนัดตรวจด้วยเลนส์พิเศษนี้ มั่นใจได้เลยว่าเป็นการตรวจที่คุ้มค่าและช่วยเซฟดวงตาของเราให้อยู่กับเราไปนานๆ ครับ
