ไวรัสตับอักเสบบีและซี: ทำไมคนในครอบครัวถึงต้องรีบมาตรวจคัดกรอง

หลายครั้งที่หมอตรวจเจอผู้ป่วยโรคไวรัสตับอักเสบ ไม่ว่าจะเป็นชนิดบีหรือซี คำถามแรกที่คนไข้มักจะถามด้วยความกังวลไม่ใช่แค่เรื่องตัวเอง แต่คือเรื่องคนใกล้ชิดในบ้าน ว่าคนในครอบครัวจะมีโอกาสติดเชื้อไปด้วยไหม ซึ่งหมอต้องบอกตรงนี้เลยว่า การใส่ใจดูแลคนรอบข้างด้วยการพามาตรวจคัดกรองสมาชิกในครอบครัว คือก้าวแรกที่สำคัญที่สุดในการตัดวงจรการแพร่เชื้อภายในบ้าน

ทำไมคนในบ้านถึงมีความเสี่ยงสูงกว่าคนทั่วไป

โรคไวรัสตับอักเสบ โดยเฉพาะชนิดบีและซี ไม่ได้ติดต่อผ่านการหายใจหรือการกินอาหารร่วมกันเหมือนโรคติดเชื้ออื่นๆ แต่มันติดต่อผ่านทางเลือดและสารคัดหลั่ง รวมถึงการใช้ของใช้ส่วนตัวร่วมกันที่มีโอกาสปนเปื้อนเลือดได้ง่าย เช่น มีดโกนหนวด แปรงสีฟัน หรือกรรไกรตัดเล็บ เมื่อคนในบ้านใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันเป็นเวลานาน ความเสี่ยงที่เชื้อจะแพร่กระจายโดยไม่รู้ตัวจึงมีมากกว่าคนทั่วไปมาก ดังนั้นการปล่อยไว้โดยไม่ตรวจเช็ก ถือเป็นความเสี่ยงที่ไม่จำเป็น

ใครบ้างที่ควรเข้ารับการตรวจคัดกรอง

คนใกล้ชิดที่ควรเข้าสู่กระบวนการตรวจคัดกรองสมาชิกในครอบครัว ได้แก่

• คู่สมรสหรือคู่นอนของผู้ป่วย เนื่องจากมีการใกล้ชิดกันมากที่สุด
• พี่น้องและลูกของตัวผู้ป่วยเอง โดยเฉพาะหากคนในครอบครัวมีประวัติเป็นโรคตับเรื้อรังหรือมะเร็งตับมาก่อน
• คนที่มีประวัติใช้ของใช้ส่วนตัวร่วมกับผู้ป่วยเป็นประจำ

ขั้นตอนการตรวจคัดกรองที่ทำได้ง่ายและไม่น่ากลัว

หลายคนกังวลว่าการตรวจจะยุ่งยาก แต่ในความเป็นจริง การตรวจคัดกรองทำได้เพียงแค่การเจาะเลือดเพื่อดูภูมิคุ้มกันและดูว่ามีเชื้อไวรัสอยู่ในร่างกายหรือไม่เท่านั้น

ถ้าตรวจแล้วพบว่าไม่มีเชื้อ แต่ยังไม่มีภูมิคุ้มกัน

สำหรับไวรัสตับอักเสบบี หากผลออกมาว่าร่างกายยังไม่มีภูมิคุ้มกัน แพทย์จะแนะนำให้รับวัคซีนป้องกันให้ครบตามกำหนด ซึ่งเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพสูงมากในการป้องกันการติดเชื้อในอนาคต

ถ้าตรวจแล้วพบว่ามีเชื้อไวรัสอยู่ในร่างกาย

อย่าเพิ่งตกใจไป การรู้ตัวเร็วช่วยให้เราเริ่มการรักษาได้ตั้งแต่เนิ่นๆ ก่อนที่ตับจะอักเสบเรื้อรังจนเกิดพังผืดหรือมะเร็งตับ แพทย์จะประเมินระดับไวรัสและการทำงานของตับ เพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสมและทันท่วงที

การใช้ชีวิตร่วมกับผู้ป่วยอย่างปลอดภัย

การตรวจคัดกรองสมาชิกในครอบครัวเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี แต่ในระหว่างที่รอผลหรือระหว่างการรักษา การป้องกันตนเองในชีวิตประจำวันก็สำคัญไม่แพ้กัน ควรแยกของใช้ส่วนตัวที่อาจปนเปื้อนเลือดให้ชัดเจน หมั่นล้างมือให้สะอาด และสร้างสุขอนามัยที่ดีภายในบ้าน เพื่อลดโอกาสการแพร่เชื้อให้เหลือน้อยที่สุด

หากในครอบครัวมีใครได้รับวินิจฉัยว่าเป็นไวรัสตับอักเสบ อย่ารอช้าที่จะพาสมาชิกคนอื่นเข้ามาปรึกษาแพทย์ การป้องกันและรักษาตั้งแต่วันนี้ คือของขวัญที่ดีที่สุดที่มอบให้แก่กันและกัน