ไวรัสตับอักเสบไม่ได้เป็นแค่เรื่องของคนไข้: ทำไมคนใกล้ตัวต้องรีบตรวจคัดกรอง

คนในบ้านเสี่ยงแค่ไหนเมื่อมีคนใกล้ตัวป่วยเป็นไวรัสตับอักเสบ

เวลาที่หมอแจ้งผลตรวจว่าคนไข้มีเชื้อไวรัสตับอักเสบบีหรือซี สิ่งแรกที่หลายคนกังวลคือเรื่องสุขภาพของตัวเอง แต่คำถามสำคัญถัดมาที่หมอมักจะได้ยินเสมอคือ แล้วคนในครอบครัวจะเป็นอะไรไหม ต้องตรวจทุกคนเลยหรือเปล่า หมอเข้าใจดีครับว่าเรื่องนี้สร้างความกังวลใจให้สมาชิกในบ้านไม่น้อย แต่การรู้เท่าทันและจัดการอย่างถูกวิธีคือเกราะป้องกันที่ดีที่สุดครับ

ทำไมการตรวจคัดกรองสมาชิกในครอบครัวถึงเป็นเรื่องที่รอไม่ได้

ไวรัสตับอักเสบโดยเฉพาะชนิดบีและซี ไม่ได้ติดต่อผ่านการกินข้าวหม้อเดียวกันหรือการกอดหอมทั่วไปเหมือนไข้หวัด แต่มันติดต่อผ่านทางเลือดและสารคัดหลั่ง รวมถึงการติดต่อจากแม่สู่ลูก ซึ่งความใกล้ชิดในครอบครัวบางครั้งอาจมีความเสี่ยงที่เราคาดไม่ถึง เช่น การใช้ของมีคมร่วมกัน การสัมผัสบาดแผล หรือการติดต่อโดยไม่รู้ตัว การตรวจคัดกรองสมาชิกในครอบครัวจึงเปรียบเสมือนการตัดวงจรการแพร่เชื้อก่อนที่ตับจะอักเสบจนกลายเป็นตับแข็งหรือมะเร็งตับในอนาคต

ใครบ้างในบ้านที่ควรได้รับการตรวจเลือด

หมอแนะนำว่าทุกคนที่อยู่อาศัยร่วมบ้าน โดยเฉพาะกลุ่มที่ใกล้ชิดกับผู้ป่วยมากที่สุดควรเข้ารับการตรวจ ดังนี้

• คู่สมรส หรือคนรักที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิด
• ลูกที่เกิดจากแม่ที่มีเชื้อไวรัสตับอักเสบบี
• พี่น้องที่อาศัยอยู่ในบ้านเดียวกัน โดยเฉพาะหากมีการใช้ของส่วนตัวร่วมกัน เช่น มีดโกนหนวด แปรงสีฟัน หรือกรรไกรตัดเล็บ
• ผู้ที่ต้องดูแลผู้ป่วยอย่างใกล้ชิดและต้องสัมผัสกับเลือดหรือแผลของผู้ป่วยบ่อยๆ

ถ้าผลตรวจออกมาปกติ ต้องทำอย่างไรต่อไป

หากผลการตรวจเลือดพบว่าสมาชิกในครอบครัวยังไม่มีเชื้อไวรัสตับอักเสบบี และร่างกายยังไม่มีภูมิคุ้มกัน หมอจะแนะนำให้ฉีดวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบบีทันทีครับ วัคซีนนี้ให้ผลการป้องกันที่ดีมากและช่วยให้เราใช้ชีวิตอยู่ร่วมกับผู้ป่วยได้อย่างสบายใจโดยไม่ต้องระแวง ส่วนในกรณีไวรัสตับอักเสบซี ปัจจุบันยังไม่มีวัคซีนป้องกัน แต่การตรวจพบตั้งแต่เนิ่นๆ จะทำให้แพทย์วางแผนติดตามอาการได้อย่างใกล้ชิด หรือให้ยาต้านไวรัสเพื่อรักษาให้หายขาดได้ในปัจจุบัน

ปรับพฤติกรรมในบ้านอย่างไรให้อยู่ร่วมกันได้อย่างปลอดภัย

การอยู่ร่วมกับผู้ป่วยไม่ใช่เรื่องน่ากลัว หากเราเข้าใจวิธีป้องกันที่ถูกต้อง หมอมีคำแนะนำง่ายๆ ดังนี้ครับ

• แยกของใช้ส่วนตัวให้ชัดเจน โดยเฉพาะอุปกรณ์ที่มีโอกาสสัมผัสเลือด เช่น มีดโกนหนวด กรรไกรตัดเล็บ หรือแปรงสีฟัน
• หากผู้ป่วยมีบาดแผล ต้องดูแลการทำแผลให้สะอาดและเก็บขยะติดเชื้อให้มิดชิด
• หลีกเลี่ยงการใช้เข็มฉีดยาหรืออุปกรณ์ทางการแพทย์ร่วมกันโดยเด็ดขาด
• รักษาสุขอนามัยพื้นฐาน ล้างมือให้สะอาด และดูแลสุขภาพตับของทุกคนในบ้านด้วยการทานอาหารที่มีประโยชน์และงดแอลกอฮอล์

หมออยากย้ำว่า ไวรัสตับอักเสบไม่ใช่เรื่องที่น่ารังเกียจ แต่เป็นเรื่องของความใส่ใจ การพาคนในครอบครัวมาตรวจคัดกรองไม่ใช่เพื่อจับผิดว่าใครได้รับเชื้อบ้าง แต่เพื่อให้ทุกคนได้รับโอกาสในการป้องกันและรักษา เพื่อให้คนในครอบครัวของคุณมีสุขภาพตับที่แข็งแรงไปนานๆ ครับ