ระดับภูมิคุ้มกันที่เพียงพอต่อการป้องกันโรค: แค่ไหนถึงจะอุ่นใจ

ความเข้าใจผิดเกี่ยวกับภูมิคุ้มกันที่เรามักเจอกันบ่อย

หลายคนชอบถามหมอว่า ตรวจเลือดดูระดับภูมิคุ้มกันแล้วผลออกมาเท่านี้แปลว่าปลอดภัยหรือยัง หรือต้องฉีดวัคซีนกระตุ้นอีกไหม คำถามนี้เป็นเรื่องที่หมออยากชวนคุยให้เข้าใจง่ายขึ้น เพราะร่างกายมนุษย์ไม่ได้ทำงานเหมือนมาตรวัดน้ำมันที่ดูแค่ขีดแล้วบอกได้ทันทีว่าเต็มหรือหมด

ภูมิคุ้มกันไม่ได้มีแค่ตัวเลขในผลแล็บ

เวลาเราไปเจาะเลือดดูระดับภูมิคุ้มกัน สิ่งที่ห้องแล็บตรวจคือปริมาณสารน้ำที่เรียกว่า แอนติบอดี (Antibody) ซึ่งเปรียบเสมือนป้อมปราการด่านแรก แต่นั่นไม่ใช่ทั้งหมดที่ร่างกายมี ภูมิคุ้มกันที่แท้จริงยังมีหน่วยรบพิเศษอย่าง เซลล์เม็ดเลือดขาว (T-cell และ B-cell) ที่จดจำเชื้อโรคได้แม่นยำกว่า ซึ่งส่วนนี้ตรวจวัดได้ยากกว่าและไม่ได้โชว์ตัวเลขให้เห็นชัดเจนในผลเลือดทั่วไป ดังนั้นระดับภูมิคุ้มกันที่เพียงพอต่อการป้องกันโรค จึงไม่ใช่แค่ตัวเลขที่สูงปรี๊ดเสมอไป

ระดับที่พอดีคืออะไรกันแน่

คำว่าเพียงพอในทางการแพทย์หมายถึงระดับที่ร่างกายสามารถจดจำเชื้อโรคได้ และพร้อมจะกระตุ้นตัวเองให้ผลิตกองทัพภูมิคุ้มกันออกมาสู้ได้ทันท่วงทีเมื่อมีการติดเชื้อจริง:

• ระดับที่สามารถยับยั้งเชื้อไม่ให้ก่อโรครุนแรงจนเข้าโรงพยาบาล
• ระดับที่ร่างกายมีหน่วยความจำ (Memory cells) คอยเฝ้าระวังอยู่เสมอ
• ค่ามาตรฐานในแต่ละคนอาจไม่เท่ากันขึ้นอยู่กับอายุและโรคประจำตัว

ทำไมบางคนมีภูมิสูงแต่ยังป่วยได้

เหตุผลที่หลายคนกังวลคือ ฉีดวัคซีนแล้ว ทำไมยังติดเชื้อได้อีก คำตอบคือ เชื้อโรคมีการปรับตัวอยู่ตลอดเวลา ภูมิคุ้มกันที่เรามีอาจถูกออกแบบมาเพื่อป้องกันสายพันธุ์เก่า แต่เมื่อเจอสายพันธุ์ใหม่ที่กลายพันธุ์ไปแล้ว ป้อมปราการเดิมอาจทำงานได้ไม่เต็มร้อย แต่ข่าวดีคือ ภูมิคุ้มกันที่มีอยู่ยังทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันไม่ให้ป่วยหนักหรือเสียชีวิตได้เป็นอย่างดี

วิธีดูแลภูมิคุ้มกันให้ทำงานได้เต็มประสิทธิภาพ

แทนที่จะกังวลเรื่องการไปตรวจเลือดบ่อยๆ หมอแนะนำให้หันมาดูแลตัวเองให้ภูมิคุ้มกันมีความพร้อมใช้งานตลอดเวลาดีกว่า:

• พักผ่อนให้เพียงพอ การนอนคือช่วงเวลาที่ร่างกายซ่อมแซมเซลล์และผลิตเม็ดเลือดขาว
• ทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ โดยเฉพาะผักและผลไม้ที่มีวิตามินช่วยเสริมการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอแต่พอเหมาะ เพื่อให้ระบบไหลเวียนโลหิตนำพาเซลล์ภูมิคุ้มกันไปทั่วร่างกายได้ดีขึ้น
• ลดความเครียดสะสม เพราะฮอร์โมนความเครียดตัวการสำคัญที่กดการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันให้ต่ำลง

สรุปเรื่องภูมิคุ้มกันที่เราต้องรู้

การมีระดับภูมิคุ้มกันที่เพียงพอต่อการป้องกันโรค ไม่ได้เกิดจากการพยายามทำตัวเลขให้สูงที่สุด แต่เกิดจากการที่ร่างกายมีความแข็งแรงและพร้อมรับมือกับเชื้อโรคได้จริง การฉีดวัคซีนตามคำแนะนำของแพทย์เป็นวิธีที่ง่ายที่สุดในการสร้างป้อมปราการนี้ หากใครกังวลว่าภูมิคุ้มกันตัวเองลดลงหรือไม่ ให้เน้นไปที่การดูแลสุขภาพพื้นฐานและการปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงเป็นรายบุคคลจะแม่นยำกว่าการตีความตัวเลขเพียงอย่างเดียว