ภาวะตับอักเสบเรื้อรัง: โรคเงียบที่อยู่ใกล้ตัวกว่าที่คิด

ตับอักเสบเรื้อรังคืออะไร ทำไมปล่อยไว้ถึงอันตราย?

เวลาตรวจสุขภาพประจำปีแล้วเจอค่าตับขึ้นสูง หลายคนมักนิ่งนอนใจคิดว่าคงแค่นอนดึกหรือกินปิ้งย่างมาเมื่อวาน แต่ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้อยู่ทุกวัน อยากบอกว่าถ้าค่าตับมันฟ้องว่าสูงต่อเนื่องนานกว่าหกเดือน นั่นคือสัญญาณเตือนของภาวะตับอักเสบเรื้อรังแล้วครับ เจ้าตับเนี่ยเป็นอวัยวะที่อดทนมาก ต่อให้ข้างในกำลังอักเสบและเสียหายอยู่ มันก็แทบจะไม่ส่งเสียงร้องหรือแสดงอาการเจ็บปวดออกมาให้เราได้รู้ตัวเลย กว่าคนไข้จะเริ่มมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง หรือท้องโต มักจะเป็นระยะท้ายๆ ที่เนื้อตับกลายเป็นพังผืดหรือตับแข็งไปเสียแล้ว

สาเหตุหลักที่ทำให้ตับต้องอักเสบเรื้อรัง

การที่ตับของเราอักเสบเรื้อรังไม่ได้เกิดขึ้นจากสาเหตุเดียวครับ ในเมืองไทยเราจะเจอสาเหตุหลักๆ อยู่ไม่กี่กลุ่มที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

ไวรัสตับอักเสบบีและซีเรื้อรัง

เชื้อไวรัสสองตัวนี้คือจำเลยสังคมอันดับต้นๆ คนไข้หลายคนรับเชื้อมาตั้งแต่เกิดจากคุณแม่ หรือติดเชื้อทางกระแสเลือดโดยไม่รู้ตัว เชื้อไวรัสจะแอบอยู่ในเซลล์ตับ ค่อยๆ ชอนไชทำลายเนื้อตับไปทีละน้อย กินเวลาเป็นสิบๆ ปีจนกลายเป็นตับแข็งหรือมะเร็งตับในที่สุด

ไขมันพอกตับจากวิถีชีวิตสมัยใหม่

สมัยนี้เราเจอคนไข้เป็นโรคไขมันพอกตับกันเยอะมาก มากกว่าโรคไวรัสตับอักเสบเสียอีก เกิดจากการกินอาหารรสจัด ชานมไข่มุก ของทอด ของหวาน และการนั่งทำงานนานๆ ไม่ค่อยขยับร่างกาย พลังงานส่วนเกินจะเปลี่ยนเป็นไขมันไปสะสมในเซลล์ตับ พอนานวันเข้าเซลล์ไขมันนี้จะไปกระตุ้นให้เกิดการอักเสบเรื้อรัง กลายเป็นตับอักเสบที่มาจากวิถีชีวิตประจำวันของเราเอง

แอลกอฮอล์และพิษจากยาที่สะสม

ตับมีหน้าที่เปรียบเสมือนโรงงานกำจัดของเสียในร่างกายครับ ถ้าเราดื่มแอลกอฮอล์หนักๆ เป็นประจำ หรือกินยา สมุนไพร อาหารเสริม โดยไม่จำเป็น ตับต้องทำงานหนักเกินพิกัดจนเซลล์ตับตายและเกิดการอักเสบเรื้อรังตามมา

สัญญาณเตือนภัยเงียบที่ร่างกายพยายามบอก

อย่างที่บอกไปว่าตับไม่มีเส้นประสาทรับความรู้สึกเจ็บปวด อาการที่แสดงออกมาจึงมักเป็นอาการกว้างๆ ที่หลายคนมองข้าม เช่น

• อ่อนเพลียเรื้อรัง: นอนเท่าไหร่ก็ยังรู้สึกเหนื่อย ไม่มีแรงทำอะไร
• แน่นชายโครงขวา: รู้สึกอึดอัดบริเวณใต้ชายโครงด้านขวาบางครั้งคราว
• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ: กินได้ปกติแต่น้ำหนักกลับลดลงเรื่อยๆ
• ตัวเหลืองตาเหลือง: อาการนี้มักเริ่มรุนแรงแล้ว

วิธีดูแลรักษาและฟื้นฟูตับ

ข่าวดีคือตับเป็นอวัยวะที่มีความสามารถในการซ่อมแซมตัวเองสูงมากครับ ถ้าเราตรวจพบภาวะตับอักเสบเรื้อรังตั้งแต่เนิ่นๆ และรีบปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ตับก็สามารถกลับมาทำงานได้ดีขึ้น แนวทางการรักษาหลักๆ มีดังนี้ครับ

ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินและการใช้ชีวิต

สำหรับคนที่เป็นไขมันพอกตับ การลดน้ำหนักลงประมาณหอถึงสิบเปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัวอย่างค่อยเป็นค่อยไป จะช่วยลดไขมันในตับและลดการอักเสบได้อย่างมหัศจรรย์ เลิกกินอาหารหวานจัด มันจัด และงดแอลกอฮอล์เด็ดขาดในช่วงที่ตับกำลังอักเสบ

การกินยาต้านไวรัสตามแพทย์สั่ง

ถ้าต้นเหตุมาจากไวรัสตับอักเสบบีหรือซี ปัจจุบันเรามีกลุ่มยาต้านไวรัสที่มีประสิทธิภาพสูงมาก สามารถกดเชื้อไวรัสให้อยู่หมัด ป้องกันไม่ให้เชื้อไปทำลายตับเพิ่มขึ้น ซึ่งแพทย์จะเป็นผู้ประเมินว่าใครควรเริ่มกินยาและต้องกินนานแค่ไหน

วิธีป้องกันตับอักเสบเรื้อรังไม่ให้มาเยือน

การป้องกันย่อมดีกว่าการรักษาเสมอครับ เริ่มต้นง่ายๆ ด้วยการฉีดวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบบี ตรวจสุขภาพประจำปีเพื่อดูค่าเอ็นไซม์ตับอย่างน้อยปีละครั้ง หลีกเลี่ยงการใช้ยาพร่ำเพรื่อ และหันมาออกกำลังกายสม่ำเสมอ กินอาหารที่มีประโยชน์ ตับของเราจะได้อยู่รับใช้ร่างกายไปอีกนานแสนนานครับ