ข้ออักเสบกำเริบฉียบพลัน ปวดบวมแดงร้อน ทำอย่างไรดีให้หายทรมาน

อาการปวดจี๊ดที่ข้อ จู่ๆ ก็กำเริบขึ้นมากลางดึก เกิดจากอะไร?

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาหาผมที่คลินิกด้วยอาการปวดข้อแบบเฉียบพลัน ส่วนใหญ่จะเล่าให้ฟังคล้ายๆ กันคือ เมื่อวานยังเดินปกติอยู่เลย พอตื่นเช้ามาหรือตกดึก ข้อเริ่มบวมเป่ง แดงร้อน และแค่ผ้าห่มมาโดนเบาๆ ก็เจ็บแทบน้ำตาไหลแล้ว อาการแบบนี้มักไม่ได้เกิดจากอุบัติเหตุ แต่เกิดจากโรคข้ออักเสบเดิมที่มีอยู่กำเริบขึ้นมา เช่น โรคเกาต์ หรือโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ ที่จู่ๆ ก็ลุกขึ้นมาอาละวาด

เมื่อเจอสถานการณ์แบบนี้ สิ่งสำคัญที่สุดคือตั้งสติ อย่าเพิ่งตกใจ เพราะการปฐมพยาบาลและการดูแลตัวเองอย่างถูกวิธีในช่วงชั่วโมงแรกๆ มีผลอย่างมากในการช่วยลดความเจ็บปวดและช่วยให้การอักเสบยุบตัวเร็วขึ้น บทความนี้ผมจึงรวบรวมวิธีจัดการตัวเองเบื้องต้นที่ปลอดภัยและได้ผลจริงมาฝากกัน

ช่วง 24 ถึง 48 ชั่วโมงแรก ประคบเย็นหรือประคบร้อนกันแน่?

นี่เป็นคำถามยอดฮิตที่คนไข้ถามผมบ่อยมาก เวลาข้ออักเสบกำเริบและมีอาการบวมแดงร้อน กฎเหล็กข้อแรกคือ ห้ามประคบร้อนเด็ดขาดในระยะเฉียบพลัน เพราะความร้อนจะยิ่งไปกระตุ้นให้เลือดไหลเวียนมาบริเวณนั้นมากขึ้น ทำให้ข้อที่บวมอยู่แล้วยิ่งบวมและปวดตุบๆ หนักกว่าเดิม

สิ่งที่เราต้องทำในช่วง 24-48 ชั่วโมงแรก มีดังนี้:

• ใช้ความเย็นสยบความร้อน: หยิบเจลเย็นหรือถุงน้ำแข็งห่อผ้าขนหนูสะอาด ประคบบริเวณข้อที่มีอาการอักเสบครั้งละ 15 ถึง 20 นาที วันละ 3 ถึง 4 ครั้ง ความเย็นจะช่วยให้หลอดเลือดหดตัว ลดอาการบวม และช่วยชาบรรเทาความเจ็บปวดได้ดีมาก
• พักการใช้งานข้อนั้นทันที: อย่าฝืนเดินหรือขยับข้อที่มีอาการเด็ดขาด ให้งดกิจกรรมที่ต้องลงน้ำหนักบริเวณนั้น เพื่อไม่ให้เนื้อเยื่อรอบข้อบาดเจ็บเพิ่มขึ้น
• ยกข้อให้สูงขึ้น: หากเป็นที่ข้อเท้าหรือเข่า ให้หาหมอนมาหนุนให้สูงกว่าระดับหัวใจ จะช่วยลดแรงดันเลือดและช่วยลดอาการบวมได้ไวขึ้น

วิธีใช้ยาแก้ปวดลดอักเสบเบื้องต้นให้ปลอดภัย

ในกรณีที่ปวดมากและไม่มีโรคประจำตัวที่เป็นข้อห้าม การใช้ยาเพื่อบรรเทาอาการอักเสบเป็นสิ่งจำเป็น แต่ต้องใช้อย่างระมัดระวัง:

• ยากลุ่มต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs): เช่น ไอบูโพรเฟน หรือนาโปรเซน ยาเหล่านี้ช่วยลดทั้งอาการปวดและลดการอักเสบได้ดี แต่ข้อควรระวังคือ คนที่เป็นโรคกระเพาะอาหาร โรคไต หรือโรคความดันโลหิตสูง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนทุกครั้ง เพราะยาอาจระคายเคืองกระเพาะหรือส่งผลต่อการทำงานของไตได้
• พาราเซตามอล: ใช้บรรเทาอาการปวดได้ในระดับหนึ่ง แต่จะไม่ช่วยลดการอักเสบโดยตรง เหมาะกับคนที่ไม่สามารถกินยากลุ่ม NSAIDs ได้

อาหารและน้ำดื่ม สิ่งใกล้ตัวที่ช่วยลดการกำเริบ

นอกจากการดูแลภายนอกแล้ว สิ่งที่รับประทานเข้าไปในช่วงนี้ก็สำคัญไม่แพ้กัน หากอาการอักเสบเกิดจากโรคเกาต์ การดื่มน้ำเปล่าสะอาดมากๆ ในช่วงนี้จะช่วยขับกรดยูริกส่วนเกินออกจากร่างกายทางปัสสาวะได้ดีขึ้น และควรหลีกเลี่ยงอาหารที่เป็นตัวกระตุ้นอย่างเด็ดขาด เช่น เครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ เนื้อสัตว์สีแดงจัด อาหารทะเล และเครื่องดื่มที่มีส่วนผสมของฟรุกโตส

อาการแบบไหนที่แปลว่าต้องรีบไปพบแพทย์ทันที?

แม้ว่าการปฐมพยาบาลเบื้องต้นจะช่วยบรรเทาอาการได้ แต่มีบางสัญญาณเตือนที่แปลว่าอาการข้ออักเสบของคุณอาจไม่ใช่เรื่องธรรมดา และควรไปโรงพยาบาลโดยด่วน ได้แก่:

• มีอาการไข้หนสั่นร่วมกับข้อที่บวมแดงร้อน เพราะอาจหมายถึงการติดเชื้อในข้อ ซึ่งเป็นภาวะอันตรายที่ต้องได้รับยาปฏิชีวนะเร่งด่วน
• อาการปวดรุนแรงมากจนไม่สามารถขยับข้อนั้นได้เลย แม้ว่าจะผ่านการพักและประคบเย็นมาแล้ว
• ข้อบวมลามไปบริเวณกว้าง ผิวหนังรอบข้อมีสีแดงเข้มขึ้นอย่างรวดเร็ว
• กินยาบรรเทาอาการแล้ว อาการปวดไม่ดีขึ้นเลยภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมง

การปล่อยให้ข้ออักเสบกำเริบซ้ำๆ โดยไม่รักษาที่ต้นเหตุ นอกจากจะทำให้ทรมานจากความเจ็บปวดแล้ว ยังอาจทำให้ข้อเสื่อมสภาพและผิดรูปในระยะยาวได้ หากอาการเริ่มบ่อย แนะนำให้มาพบแพทย์เพื่อตรวจหาส สาเหตุที่แท้จริงและรับแผนการรักษาที่ถูกต้องในระยะยาวครับ