ทำไมพออายุมากขึ้นถึงมีความดันโลหิตสูง? หมอชวนมาทำความเข้าใจกลไกของร่างกายแบบภาษาคนทั่วไป

ความดันโลหิตสูงในผู้สูงอายุ เกิดจากอะไรกันแน่

หลายครั้งที่ตรวจเจอความดันตัวบนสูงขึ้นเรื่อยๆ ตามวัย หลายคนมักกังวลว่าไปทำอะไรผิดมาหรือเปล่า ความจริงแล้วร่างกายคนเราเหมือนเครื่องจักรที่ใช้งานมานานครับ กลไกการเกิดโรคความดันโลหิตสูงปฐมภูมิและทุติยภูมิเป็นเรื่องที่หมออยากให้เข้าใจ เพราะไม่ใช่แค่เรื่องของตัวเลข แต่คือเรื่องของการปรับเปลี่ยนระบบในร่างกายเราโดยตรง

ความดันโลหิตสูงแบบปฐมภูมิ: เมื่อหลอดเลือดเริ่มเสื่อมตามกาลเวลา

นี่คือสาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุดในผู้สูงอายุ ซึ่งเราเรียกกันว่าความดันโลหิตสูงชนิดไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด หรือที่หมอเรียกกันว่า Essential Hypertension โดยกลไกหลักๆ มีดังนี้ครับ

• หลอดเลือดเริ่มไม่ยืดหยุ่น: เมื่ออายุมากขึ้น หลอดเลือดแดงไม่ได้ยืดหยุ่นเหมือนตอนวัยรุ่น ผนังหลอดเลือดจะมีความแข็งตัวและหนาขึ้น ทำให้หัวใจต้องออกแรงบีบตัวมากขึ้นเพื่อส่งเลือดไปเลี้ยงร่างกาย ความดันตัวบนจึงพุ่งสูงขึ้น
• ไตเริ่มทำงานต่างไปจากเดิม: ไตเป็นอวัยวะสำคัญที่คอยคุมสมดุลน้ำและเกลือแร่ เมื่ออายุมากขึ้น ไตอาจจะขับเกลือโซเดียมออกได้ไม่ดีเท่าเดิม พอเกลือค้างในร่างกายมากขึ้น ร่างกายจึงต้องดึงน้ำเข้ามาในหลอดเลือดเพื่อเจือจาง ส่งผลให้ปริมาณเลือดในหลอดเลือดเพิ่มขึ้น ความดันจึงสูงขึ้นตามมา
• ระบบประสาททำงานไวเกินไป: ร่างกายผู้สูงอายุบางครั้งมีระบบประสาทซิมพาเทติกทำงานมากเกินความจำเป็น ทำให้หลอดเลือดหดตัวบีบแคบลงโดยไม่จำเป็นครับ

ความดันโลหิตสูงแบบทุติยภูมิ: สัญญาณเตือนจากโรคแฝงที่ต้องระวัง

ต่างจากแบบแรก ความดันโลหิตสูงแบบทุติยภูมิ (Secondary Hypertension) คือภาวะที่มีโรคอื่นมาเป็นต้นเหตุครับ เปรียบเหมือนเราปวดหัวเพราะเป็นไข้หวัด ถ้าแก้ที่ตัวโรคต้นเหตุ ความดันมักจะลงมาปกติเอง

โรคไตเรื้อรังตัวการสำคัญ

เมื่อเนื้อไตเสื่อมสภาพจากการใช้งานมานาน หรือมีโรคเบาหวานมาทำลายหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงไต จะทำให้ไตผลิตฮอร์โมนบางชนิดที่กระตุ้นให้ความดันสูงขึ้นอย่างควบคุมได้ยาก

ภาวะหลอดเลือดแดงที่ไตตีบ

ในผู้สูงอายุบางราย อาจมีไขมันอุดตันในหลอดเลือดแดงที่ไปเลี้ยงไต ทำให้ไตเข้าใจว่าร่างกายกำลังขาดเลือด จึงพยายามดึงดันสั่งให้ความดันในระบบพุ่งสูงขึ้นเพื่อหวังให้เลือดไปเลี้ยงไตได้มากขึ้น

โรคต่อมไร้ท่อและภาวะหยุดหายใจขณะหลับ

ความผิดปกติของต่อมหมวกไตหรือต่อมไทรอยด์ รวมถึงภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (OSA) ที่พบได้บ่อยในคนมีอายุ ก็เป็นกลไกที่ทำให้ระบบความดันโลหิตรวนได้เช่นกันครับ

หมอแนะนำอย่างไรเมื่อรู้กลไกเหล่านี้

การเข้าใจว่าร่างกายกำลังเกิดอะไรขึ้น ช่วยให้การรักษาเห็นผลได้ชัดเจนครับ หากเป็นความดันชนิดปฐมภูมิ การคุมอาหารเค็มและการออกกำลังกายเบาๆ ตามวัยจะช่วยได้มาก แต่ถ้าเป็นชนิดทุติยภูมิ การตรวจหาโรคแฝงให้เจอคือหัวใจสำคัญของการรักษาที่จะช่วยให้คนไข้กลับมาใช้ชีวิตได้ปกติอย่างที่ควรจะเป็น