ทำไมกินของดิบถึงเสี่ยงเป็นนิ่วในท่อน้ำดีจากพยาธิใบไม้ตับ?

หลายคนอาจไม่เคยรู้ว่านิ่วไม่ได้เกิดจากกรรมพันธุ์เพียงอย่างเดียว

เวลาคนไข้เดินเข้ามาปรึกษาเรื่องอาการปวดท้องใต้ชายโครงขวาบ่อยๆ แล้วตรวจพบก้อนนิ่วในท่อน้ำดี หลายคนมักจะแปลกใจว่าทำไมตัวเองถึงเป็นนิ่ว ทั้งที่ดูแลสุขภาพดี ไม่ได้อ้วน หรือไม่มีโรคประจำตัวอะไรเป็นพิเศษ แต่เมื่อเราเจาะลึกลงไปถึงประวัติการกินอาหาร โดยเฉพาะเมนูโปรดอย่างปลาดิบหรือปลาร้าดิบ ความเป็นไปได้หนึ่งที่หมอมักจะนึกถึงคือ ภาวะนิ่วในท่อน้ำดีจากพยาธิใบไม้ตับเรื้อรัง ซึ่งเป็นภัยเงียบที่พบได้บ่อยในบ้านเรา

พยาธิใบไม้ตับเข้ามาทำให้เกิดนิ่วในท่อน้ำดีได้อย่างไร

เมื่อเรากินอาหารที่มีตัวอ่อนพยาธิใบไม้ตับเข้าไป พยาธิเหล่านี้จะเดินทางไปฝังตัวอยู่ในท่อน้ำดีในตับของเรา และเมื่อเวลาผ่านไปนานหลายปี พยาธิเหล่านี้จะทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังที่ผนังท่อน้ำดี ผนังท่อน้ำดีที่อักเสบจะเริ่มหนาตัวขึ้นและขรุขระ จนกลายเป็นจุดสะสมของเศษซากเซลล์หรือคราบน้ำดี เมื่อกระแสไหลเวียนของน้ำดีติดขัด คราบเหล่านี้จึงค่อยๆ เกาะตัวกันจนกลายเป็นก้อนนิ่วในที่สุด

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเรากำลังมีปัญหา

อาการของ ภาวะนิ่วในท่อน้ำดีจากพยาธิใบไม้ตับเรื้อรัง มักจะไม่แสดงตัวชัดเจนในช่วงแรก แต่เมื่อนิ่วเริ่มอุดตันหรือมีการอักเสบติดเชื้อซ้ำซ้อน คนไข้มักจะมีอาการดังนี้

• มีอาการไข้สูง สลับกับหนาวสั่น
• ปวดท้องบริเวณใต้ชายโครงขวา หรือลิ้นปี่อย่างรุนแรง
• ผิวหนังหรือตาเริ่มมีสีเหลือง (อาการดีซ่าน)
• ปัสสาวะมีสีเข้มผิดปกติเหมือนสีน้ำชา

การวินิจฉัยและแนวทางการรักษา

หากหมอสงสัยว่าคนไข้มีภาวะนี้ เรามักจะเริ่มจากการซักประวัติการกินอาหาร การตรวจเลือดดูค่าการทำงานของตับ และที่สำคัญที่สุดคือการตรวจภาพวินิจฉัย เช่น อัลตราซาวด์ หรือการทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ เพื่อดูความผิดปกติภายในท่อน้ำดี หากพบพยาธิหรือนิ่ว การรักษาหลักคือการให้ยาถ่ายพยาธิควบคู่ไปกับการรักษาอาการอักเสบ ในบางกรณีที่นิ่วมีขนาดใหญ่หรืออุดตันรุนแรง อาจจำเป็นต้องพึ่งพาวิธีส่องกล้องเพื่อระบายน้ำดีหรือเอาตัวนิ่วออก

ป้องกันไว้ดีกว่าแก้ด้วยการเปลี่ยนพฤติกรรม

หัวใจสำคัญที่สุดของการป้องกันเรื่องนี้คือการเลิกกินอาหารประเภทปลาน้ำจืดดิบโดยเด็ดขาด ความเชื่อที่ว่ากินร่วมกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์หรือมะนาวจะช่วยฆ่าพยาธิได้นั้นเป็นความเข้าใจที่ผิด หากเรารักที่จะกินเมนูเหล่านี้ ควรปรุงให้สุกด้วยความร้อนสูงเท่านั้น เพื่อตัดวงจรพยาธิไม่ให้เข้าสู่ร่างกายตั้งแต่ต้นทาง

ตรวจเช็กสุขภาพตับเป็นประจำ

สำหรับใครที่ทราบตัวว่าในอดีตเคยมีพฤติกรรมการกินอาหารสุกๆ ดิบๆ มาเป็นเวลานาน แม้ปัจจุบันจะเลิกกินแล้วก็ไม่ควรละเลยการตรวจสุขภาพตับเป็นประจำ โดยเฉพาะการตรวจคัดกรองอัลตราซาวด์ตับและท่อน้ำดี เพราะการตรวจพบตั้งแต่ระยะเริ่มแรกจะช่วยป้องกันไม่ให้โรคดำเนินไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงกว่าเดิมได้