ลูกเป็นภูมิแพ้ อาการกำเริบที่โรงเรียน: คุณพ่อคุณแม่และคุณครูจะรับมืออย่างไรดี

ช่วงเวลาที่ลูกไปโรงเรียน เป็นช่วงเวลาที่คุณพ่อคุณแม่หลายคนอดเป็นห่วงไม่ได้ โดยเฉพาะเด็กๆ ที่มีโรคประจำตัวอย่างภูมิแพ้ หรือมีอาการแพ้อาหารและแมลงกัดต่อยแบบเฉียบพลัน เพราะเมื่อเกิดอาการขึ้นมาจริงๆ ในตอนที่เราไม่ได้อยู่ใกล้ชิด ความตื่นตระหนกมักจะเกิดขึ้นเป็นอันดับแรก

ในฐานะหมอเด็กและคนที่ดูแลครอบครัวมาเยอะ ผมมักจะย้ำเสมอว่า การเตรียมความพร้อมล่วงหน้าคือเกราะป้องกันที่ดีที่สุดสำหรับเด็กๆ เพราะอาการแพ้รุนแรงเฉียบพลันหรือ Anaphylaxis เป็นภาวะที่เวลาทุกวินาทีมีค่า การรู้ว่าต้องทำอะไรและประสานงานกับทางโรงเรียนอย่างไร จะช่วยชีวิตเด็กคนหนึ่งได้ทันท่วงที

ลูกแพ้อะไรบ้าง และอาการเตือนแบบไหนที่ครูต้องรีบสังเกต

สิ่งแรกที่เราต้องทำความเข้าใจคือ ลูกของเราแพ้อะไรเป็นพิเศษ อาหารยอดฮิตมักจะเป็น นมวัว ไข่ ถั่วลิสง แป้งสาลี หรืออาหารทะเล ส่วนแมลงก็เช่น ผึ้ง หรือมดคันไฟ

เมื่อสารก่อภูมิแพ้เหล่านี้เข้าสู่ร่างกาย อาการจะไม่ใช่แค่ผื่นคันธรรมดา แต่จะมาเร็วและแรง อาการเตือนที่ครูประจำชั้นและเพื่อนๆ ต้องสังเกตให้เป็น ได้แก่

• ผิวหนังและเยื่อบุ: มีผื่นลมพิษขึ้นตามตัว หน้าบวม ตาบวม หรือริมฝีปากบวม
• ระบบทางเดินหายใจ: หายใจมีเสียงหวีด ไอต่อเนื่อง หายใจลำบาก หรือรู้สึกเหมือนมีอะไรติดคอ
• ระบบทางเดินอาหาร: ปวดท้องรุนแรง คลื่นไส้ หรืออาเจียนออกมาหลายครั้ง
• ระบบไหลเวียนโลหิต: เวียนหัว หน้ามืด ชีพจรเต้นเร็ว หรือซึมลงอย่างเห็นได้ชัด

แผนฉุกเฉินประจำตัว: ทำความเข้าใจร่วมกันระหว่างบ้านกับโรงเรียน

การปล่อยให้ลูกไปโรงเรียนโดยที่ครูไม่รู้ว่าลูกแพ้อะไร ถือเป็นความเสี่ยงที่อันตรายมาก ก่อนเปิดเทอมหรือเมื่อทราบอาการแพ้ของลูก คุณพ่อคุณแม่ควรเข้าไปพูดคุยกับคุณครูประจำชั้นและห้องพยาบาลอย่างละเอียด

เราควรทำเอกสารสรุปสั้นๆ ที่เรียกว่าแผนรับมืออาการแพ้ฉุกเฉิน (Action Plan) ติดตัวลูกไว้ ในนั้นต้องระบุชัดเจนว่าเด็กแพ้อะไร อาการเริ่มต้นเป็นอย่างไร และที่สำคัญที่สุดคือเบอร์โทรศัพท์ฉุกเฉินที่คุณครูสามารถติดต่อพ่อแม่หรือโรงพยาบาลได้ทันที

ทำไมต้องปากกาฉุกเฉินแก้แพ้ และวิธีใช้ที่ครูต้องทำเป็น

สำหรับเด็กที่มีประวัติแพ้รุนแรง แพทย์มักจะจ่ายยาฉุกเฉิน epinephrine autoinjector หรือที่หลายคนคุ้นเคยในชื่อปากกาฉุกเฉินติดตัวไว้เสมอ

อุปกรณ์ชิ้นนี้ไม่ได้มีไว้ให้เด็กฉีดเองที่โรงเรียน แต่มีไว้ให้คุณครูหรือบุคลากรในโรงเรียนหยิบมาใช้ยามฉุกเฉิน ขั้นตอนการใช้งานไม่ซับซ้อน แต่ครูและผู้ดูแลควรได้รับการฝึกอบรมวิธีเปิดฝา ปลดล็อก และกดปุ่มฉีดบริเวณกล้ามเนื้อต้นขาด้านนอกผ่านเสื้อผ้าได้ทันที โดยไม่ต้องรอให้รถพยาบาลมาถึง เพราะการฉีดยานี้เร็วเท่าไหร่ ยิ่งช่วยชีวิตเด็กได้มากเท่านั้น

ขั้นตอนปฏิบัติเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉินขึ้นจริงที่โรงเรียน

สมมติว่าเหตุการณ์ไม่คาดฝันเกิดขึ้น ลูกเกิดอาการแพ้กำเริบขึ้นมาที่ห้องเรียน สิ่งที่คุณครูและโรงเรียนต้องปฏิบัติทันทีมีลำดับขั้นตอนดังนี้

• ตั้งสติและประเมินสถานการณ์: อย่าเพิ่งตกใจ แยกเด็กออกจากสารก่อภูมิแพ้ทันที เช่น หยุดกินอาหารจานนั้น
• ใช้ยาฉุกเฉินทันทีหากมีอาการรุนแรง: ถ้าเด็กหายใจไม่ออก หน้าบวม หรือมีอาการหลายระบบร่วมกัน ให้ใช้ปากกาฉุกเฉิน epinephrine ทันที
• โทรแจ้งสายด่วนการแพทย์ฉุกเฉิน: โทร 1669 แจ้งอาการและสถานที่ให้ชัดเจน พร้อมแจ้งว่าเด็กมีอาการแพ้รุนแรงเฉียบพลัน
• ติดต่อผู้ปกครอง: แจ้งคุณพ่อคุณแม่ให้ทราบสถานการณ์และชื่อโรงพยาบาลที่รถพยาบาลกำลังจะนำเด็กส่งไป

ความปลอดภัยของลูกที่โรงเรียนไม่ได้เกิดจากโชคช่วย แต่เกิดจากการเตรียมตัวและการสื่อสารที่ดีระหว่างครอบครัวและโรงเรียนครับ การใส่ใจรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ นี้ จะช่วยสร้างความมั่นใจให้ทั้งตัวเด็ก คุณครู และตัวเราเองในฐานะพ่อแม่ได้เป็นอย่างดี