จากวันวานสู่วันนี้: เรากำลังปิดฉากโรคเอชไอวีด้วยมาตรการระดับชาติอย่างไร

เวลาเจอคนไข้เดินเข้ามาปรึกษาเรื่องเอชไอวีในห้องตรวจ หลายคนยังมีความกังวลและเข้าใจว่าโรคนี้เป็นเรื่องไกลตัว หรือมองว่าเป็นเรื่องยากที่จะควบคุม แต่ในมุมมองของแพทย์ที่เห็นระบบสาธารณสุขไทยมาตลอด ผมบอกได้เลยว่าบ้านเราเดินมาไกลมากแล้วครับ เราไม่ได้สู้กับโรคนี้กันแบบตัวคนเดียวอีกต่อไป แต่ภาครัฐและบุคลากรทางการแพทย์ได้วาง มาตรการสาธารณสุขระดับประเทศในก การควบคุมและยุติปัญหาเอดส์อย่างเป็นระบบ เพื่อให้คนไทยทุกคนเข้าถึงการดูแลได้อย่างเท่าเทียมและไร้รอยต่อ

เราเดินมาถึงจุดไหนแล้วกับการตั้งเป้าหมายล้างบางเอชไอวี

ถ้าพูดถึงเป้าหมายใหญ่ระดับโลก ประเทศไทยเราไม่ได้แค่นั่งมองเฉยๆ แต่เราประกาศตัวชัดเจนในการลดจำนวนผู้ติดเชื้อรายใหม่ ลดการเสียชีวิต และที่สำคัญที่สุดคือการลดการตีตราทางสังคม เป้าหมายหลักคือการทำให้โรคเอชไอวีไม่ใช่ภัยคุกคามทางสาธารณสุขอีกต่อไปภายในปี พ.ศ. นี้ ซึ่งเบื้องหลังตัวเลขที่ดีขึ้นเรื่อยๆ นี้ มาจากการบูรณาการทำงานร่วมกันตั้งแต่ระดับชุมชน โรงพยาบาลชุมชน ไปจนถึงนโยบายระดับประเทศที่สนับสนุนงบประมาณและการเข้าถึงยาอย่างจริงจัง

ตรวจเร็ว รู้ผลไว จุดเริ่มต้นของการตัดวงจรการแพร่เชื้อ

หัวใจสำคัญอันดับแรกคือการทำให้การตรวจหาเชื้อเอชไอวีเป็นเรื่องง่ายและเข้าถึงได้ฟรีสำหรับคนไทยทุกคน หมอจะมักย้ำกับคนไข้เสมอว่า การรู้สถานะของตัวเองเร็วไม่ได้มีไว้แค่ตกใจ แต่มีไว้เพื่อปกป้องตัวเองและคนที่เรารัก ภาครัฐจึงผลักดันให้การตรวจเลือดเป็นเรื่องปกติในระบบหลักประกันสุขภาพ โดยไม่ต้องมีค่าใช้จ่าย และยังสนับสนุนให้มีการตรวจด้วยตัวเองที่บ้าน (Self-testing) รวมถึงการตรวจคัดกรองในกลุ่มประชากรเปราะบาง เพื่อดึงคนเข้าสู่ระบบการรักษาให้เร็วที่สุด เพราะยิ่งรู้เร็วและเริ่มยาเร็วเท่าไหร่ ก็ยิ่งหยุดเชื้อในร่างกายได้เร็วเท่านั้น

แจกยาต้านไวรัสทันทีที่พบเชื้อ ไม่ต้องรอให้ภูมิคุ้มกันตก

ในอดีตเราอาจจะเคยได้ยินว่าต้องรอให้เม็ดเลือดขาวลดลงถึงระดับหนึ่งก่อนถึงจะเริ่มกินยาต้านไวรัส แต่วันนี้แนวทางเปลี่ยนไปแบบหน้ามือเป็นหลังมือแล้วครับ มาตรการสาธารณสุขระดับประเทศในก การดูแลรักษาปัจจุบันเน้นหลักการที่ว่า ตรวจพบปุ๊บ เริ่มกินยาต้านไวรัสได้ทันทีในวันเดียวกันหรือภายในไม่กี่วัน (Same-day ART) การทำแบบนี้ช่วยให้ปริมาณไวรัสในเลือดลดลงจนตรวจไม่พบ (Undetectable) ซึ่งนอกจากจะทำให้ร่างกายผู้ติดเชื้อแข็งแรง มีชีวิตยืนยาวเหมือนคนปกติแล้ว ยังส่งผลดีต่อสังคมโดยตรงตามแนว U=U (Undetectable = Untransmittable) หรือ ตรวจไม่พบเท่ากับไม่แพร่เชื้อ

การป้องกันก่อนสัมผัสเชื้อ เกราะคุ้มครองที่เข้าถึงได้จริง

การรักษามันปลายเหตุ การป้องกันคือต้นเหตุที่ดีที่สุด ภาครัฐจึงไม่ได้มองแค่คนที่ติดเชื้อแล้วเท่านั้น แต่ยังมองไปถึงคนที่ไม่ติดเชื้อแต่มีความเสี่ยง ผ่านมาตรการสนับสนุนการใช้ยาเพร็พ (PrEP) และเป็ป (PEP) ซึ่งเป็นยาวิเศษที่ช่วยป้องกันการติดเชื้อเอชไอวีได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงมากๆ การที่ยาเหล่านี้บรรจุอยู่ในชุดสิทธิประโยชน์ ทำให้คนที่เคยเข้าไม่ถึงเพราะมีราคาแพง สามารถมารับบริการได้ที่สถานพยาบาลของรัฐและคลินิกชุมชนเครือข่ายได้อย่างสบายใจ

ลบอคติและสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องในสังคมไทย

ต่อให้เรามีหมอเก่งแค่ไหน มีงบประมาณยาเยอะเท่าไหร่ แต่ถ้าคนในสังคมยังรังเกียจหรือตีตราผู้ป่วย มาตรการทั้งหมดก็อาจจะไปไม่ถึงฝích มาตรการสาธารณสุขระดับประเทศในก ยุคใหม่จึงให้ความสำคัญกับการอบรมบุคลากรทางการแพทย์ไม่ให้เลือกปฏิบัติ รวมถึงการให้ความรู้กับโรงเรียนและชุมชน เพื่อเปลี่ยนมุมมองว่าเอชไอวีก็เป็นเหมือนโรคเรื้อรังทั่วไป เช่น เบาหวาน หรือความดัน ที่สามารถใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันได้ ทำงานร่วมกันได้ และมีความสุขได้เหมือนคนทั่วไปทุกประการ