เดินเซ ลุกแล้วเวียนหัว: สัญญาณเตือนความบกพร่องในการทรงตัวและความเสี่ยงต่อการหกล้มที่มองข้ามไม่ได้

หลายครั้งเวลาที่เดินสะดุดพื้นเรียบๆ หรือรู้สึกโคลงเคลงเวลาลุกขึ้นยืน หลายคนมักจะคิดว่าเป็นเพราะความเหนื่อยล้าหรือพักผ่อนไม่พอ แต่ในความเป็นจริงแล้ว อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณเตือนแรกของความบกพร่องในการทรงตัวและความเสี่ยงต่อการหกล้ม ซึ่งเป็นปัญหาใหญ่ที่มักเกิดขึ้นเงียบๆ โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ และอาจนำไปสู่เหตุการณ์รุนแรงอย่างกระดูกสะโพกหักได้

ทำไมจู่ๆ ถึงเริ่มเดินเซและทรงตัวได้ยากขึ้น

ร่างกายของคนเราเปรียบเสมือนระบบคอมพิวเตอร์ขนาดใหญ่ที่ต้องอาศัยการทำงานร่วมกันของอวัยวะถึงสามส่วนหลักเพื่อให้ยืนและเดินได้อย่างมั่นคง ได้แก่ หูชั้นในทำหน้าที่รับรู้การทรงตัว สายตากลุ่มที่ช่วยกะระยะ และระบบประสาทส่วนปลายที่คอยส่งความรู้สึกจากฝ่าเท้าขึ้นสู่สมอง หากส่วนใดส่วนหนึ่งเริ่มเสื่อมถอยลงตามวัย หรือมีโรคประจำตัวเข้ามาเกี่ยวข้อง สมองจะเริ่มประมวลผลผิดพลาด ส่งผลให้เกิดภาวะความบกพร่องในการทรงตัวและความเสี่ยงต่อการหกล้มตามมาทันที

โรคและภาวะแฝงที่ทำให้เราทรงตัวได้ไม่ดีเหมือนเก่า

อาการเวียนศีรษะบ้านหมุน โรคหินปูนในหูชั้นในหลุด หรือแม้แต่ปลายประสาทอักเสบจากโรคเบาหวาน ล้วนเป็นตัวการสำคัญที่ทำให้การรับรู้ตำแหน่งของร่างกายผิดเพี้ยนไป นอกจากนี้ ยาบางกลุ่มที่ใช้รักษาโรคความดันโลหิตสูงหรือยานอนหลับ ก็มีผลข้างเคียงทำให้เกิดอาการมึนงงและสูญเสียการทรงตัวชั่วขณะได้เช่นกัน ซึ่งปัจจัยเหล่านี้ล้วนเพิ่มโอกาสในการเกิดอุบัติเหตุภายในบ้านโดยที่เราไม่รู้ตัว

เช็กตัวเองด่วน อาการแบบไหนกำลังบอกว่าเรากำลังเสี่ยง

ในฐานะแพทย์ที่ดูแลคนไข้กลุ่มนี้เป็นประจำ มักจะพบว่าคนไข้หลายคนมาพบแพทย์ก็ต่อเมื่อเกิดอุบัติเหตุไปแล้ว เราจึงควรสังเกตสัญญาณเตือนเหล่านี้ล่วงหน้า:

• รู้สึกโคลงเคลงเวลาเปลี่ยนท่าทาง เช่น ลุกจากเตียงเร็วเกินไป
• เดินเอียงไปด้านใดด้านหนึ่งโดยควบคุมไม่ได้
• ต้องคอยจับผนังหรือเฟอร์นิเจอร์เวลาเดินภายในบ้าน
• เคยมีประวัติสะดุดล้มหรือทรงตัวไม่อยู่ในช่วงหกเดือนที่ผ่านมา

วิธีปรับบ้านและฝึกร่างกายเพื่อป้องกันอุบัติเหตุที่ไม่คาดคิด

ข่าวดีคือเราสามารถลดอันตรายจากภาวะนี้ได้ด้วยการปรับเปลี่ยนสภาพแวดล้อมรอบตัวและการฝึกฝนร่างกายอย่างถูกวิธี การติดตั้งราวจับในห้องน้ำ เพิ่มแสงสว่างทางเดิน และเก็บสายไฟให้เรียบร้อยคือด่านแรกที่ช่วยได้มาก นอกจากนี้ การออกกำลังกายเพื่อเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อแกนกลางลำตัวและกล้ามเนื้อขา รวมถึงการฝึกยืนขาเดียวแบบมีที่เกาะ ก็ช่วยคืนความมั่นใจในการก้าวเดินได้เป็นอย่างดี

เมื่อไหร่ควรพาคนที่เรารักไปพบแพทย์อย่างเร่งด่วน

หากอาการทรงตัวแย่ลงอย่างรวดเร็ว มีอาการชาตามแขนขา ร่วมกับตาพร่ามัวหรือพูดไม่ชัด สิ่งเหล่านี้ไม่ใช่แค่เรื่องความเสื่อมตามวัยธรรมดา แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนของโรคทางสมองที่ต้องได้รับการตรวจวินิจฉัยจากแพทย์เฉพาะทางทันทีเพื่อความปลอดภัยสูงสุด