รังสีจากมือถือส่งผลต่อคลื่นสมองเราจริงไหม? มาเช็กความจริงกัน

ความสัมพันธ์ระหว่างรังสีจากอุปกรณ์สื่อสารกับการเปลี่ยนแปลงของคลื่นสมอง (EEG)

หลายคนมักถามหมอเวลาตรวจสุขภาพว่า การที่เราต้องอยู่กับสมาร์ทโฟนหรืออุปกรณ์ไร้สายตลอดทั้งวัน จะทำให้สมองเราทำงานผิดปกติหรือเกิดการเปลี่ยนแปลงอะไรไหม โดยเฉพาะเรื่องของคลื่นสมองที่วัดได้จากเครื่อง EEG ซึ่งเป็นประเด็นที่พูดถึงกันมานานในแวดวงสุขภาพว่า รังสีที่ปล่อยออกมาจากอุปกรณ์เหล่านี้มีผลกระทบถึงระดับเซลล์ประสาทจริงหรือเปล่า

คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าจากมือถือทำงานอย่างไร

อุปกรณ์สื่อสารทุกชนิด ไม่ว่าจะเป็นโทรศัพท์มือถือ แท็บเล็ต หรือเราเตอร์ Wi-Fi ทำงานโดยการส่งและรับคลื่นวิทยุ ซึ่งจัดอยู่ในกลุ่มคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าที่ไม่ก่อให้เกิดการแตกตัวของไอออน (Non-ionizing radiation) พูดให้เข้าใจง่ายคือ พลังงานของมันไม่ได้สูงพอที่จะเข้าไปทำลายดีเอ็นเอหรือเปลี่ยนโครงสร้างทางเคมีของเซลล์ในร่างกายเราเหมือนรังสีเอกซ์หรือสารกัมมันตภาพรังสี

สิ่งที่เกิดขึ้นเมื่อเราวัดคลื่นสมองด้วยเครื่อง EEG

ในการตรวจ EEG หมอจะติดแผ่นอิเล็กโทรดบนหนังศีรษะเพื่อบันทึกกิจกรรมทางไฟฟ้าที่เกิดจากเซลล์สมองสื่อสารกัน การทดลองทางวิทยาศาสตร์ที่ผ่านมามีการนำอาสาสมัครมาทดสอบว่าคลื่นจากมือถือจะเข้าไปกวนสัญญาณไฟฟ้าของสมองหรือไม่ ซึ่งผลลัพธ์ส่วนใหญ่ชี้ให้เห็นว่า

• ไม่มีการเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจนของคลื่นอัลฟา หรือคลื่นสมองขณะพัก
• ค่าความต่างศักย์ไฟฟ้าที่ตรวจวัดได้ยังอยู่ในเกณฑ์ปกติ
• ไม่พบหลักฐานว่าคลื่นจากอุปกรณ์เหล่านี้จะเข้าไปรบกวนการทำงานของระบบประสาทส่วนกลางจนเกิดภาวะผิดปกติ

ความร้อนจากอุปกรณ์ส่งผลต่อสมองได้จริงหรือ

ประเด็นที่ควรแยกออกจากเรื่องรังสีคือ เรื่องของอุณหภูมิครับ เวลาเราแนบมือถือกับใบหูเป็นเวลานาน ความร้อนที่เกิดขึ้นจากตัวเครื่องและแบตเตอรี่อาจทำให้เรารู้สึกอุ่นๆ บริเวณข้างหู ซึ่งความร้อนนี้เองที่เป็นปัจจัยหลักที่อาจส่งผลต่อความสบายตัว หรือทำให้ระบบไหลเวียนเลือดบริเวณผิวหนังมีการเปลี่ยนแปลงชั่วคราว แต่ไม่ได้หมายความว่ารังสีเหล่านั้นเจาะเข้าไปทำลายสมอง

คำแนะนำจากหมอเพื่อการใช้งานที่สบายใจ

ถึงแม้ผลการศึกษาปัจจุบันจะยืนยันว่ารังสีจากอุปกรณ์สื่อสารไม่ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงของคลื่นสมองในระดับที่เป็นอันตราย แต่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเล็กน้อยก็ช่วยให้เราลดความเสี่ยงจากปัจจัยอื่นๆ ได้

• ใช้หูฟังแบบมีสายหรือบลูทูธแทนการแนบโทรศัพท์กับหูโดยตรง เพื่อลดความร้อนที่สัมผัสกับผิวหนัง
• วางโทรศัพท์ห่างจากตัวเมื่อไม่ได้ใช้งาน โดยเฉพาะเวลานอน เพื่อลดการรบกวนจากแสงสีฟ้าและเสียงแจ้งเตือนที่ทำให้นอนหลับไม่สนิท
• เลือกใช้งานอุปกรณ์ที่ผ่านมาตรฐานการรับรองจากหน่วยงานที่น่าเชื่อถือ ซึ่งมีการจำกัดค่าการดูดซับพลังงานจำเพาะหรือค่า SAR ไว้ในระดับที่ปลอดภัย

สรุปคือ การใช้ชีวิตกับเทคโนโลยีในปัจจุบันยังถือว่ามีความปลอดภัยสูงตราบใดที่ใช้งานอย่างพอดี พักสายตาและพักร่างกายบ้าง หากรู้สึกมีอาการปวดศีรษะหรือล้าจากการจ้องหน้าจอนานๆ มักเกิดจากท่าทางการใช้งานที่ผิดสุขลักษณะ หรือการใช้สายตามากเกินไปมากกว่าจะเกิดจากรังสีครับ