เวลาเท่าไหร่ถึงเรียกว่าวิกฤต: ระยะเวลาของอาการชักที่ถือว่าเป

เวลาที่นั่งตรวจคนไข้ในห้องตรวจแล้วมีญาติพาผู้ป่วยที่มีอาการชักเข้ามา สิ่งแรกที่หมอมักจะถามเสมอคือ ชักไปนานแค่ไหนแล้วครับ เพราะในโลกของประสาทวิทยา เวลาทุกวินาทีมีผลต่อสมองจริงๆ การมองคนในครอบครัวมีอาการเกร็ง กระตุก หรือเหม่อลอย เป็นภาพที่สร้างความตกใจและทำอะไรไม่ถูกให้กับคนรอบข้างเสมอ

อาการชักไม่ใช่เรื่องไกลตัว และคนส่วนใหญ่ยังมีความเข้าใจคลาดเคลื่อนว่าต้องรอให้หายเอง หรือต้องรีบเอานั่นนี่งัดปาก ซึ่งเป็นความเชื่อที่อันตรายมาก วันนี้หมอเลยอยากมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่ายๆ ว่าจริงๆ แล้ว ระยะเวลาของอาการชักที่ถือว่าเป็นสัญญาณเตือนภัยอันตรายระดับที่ต้องเรียกรถพยาบาลทันทีคือตอนไหน เพื่อที่เราจะได้ช่วยชีวิตคนที่เรารักได้อย่างถูกต้อง

ชักนานแค่ไหนถึงเรียกว่าเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องรีบพาหาหมอ

โดยปกติแล้ว อาการชักส่วนใหญ่จะหยุดลงได้เองภายในเวลาไม่กี่วินาที หรืออย่างมากก็ไม่เกิน 2 นาที ซึ่งในทางการแพทย์ เรามักจะใช้ตัวเลข 5 นาทีเป็นเส้นแบ่งเขตแดนสำคัญ

หากผู้ป่วยมีอาการชักต่อเนื่องเกิน 5 นาทีขึ้นไป นี่คือสัญญาณเตือนภัยสีแดงเข้มที่เรียกว่าภาวะ Status Epilepticus หรือภาวะชักต่อเนื่อง ซึ่งอันตรายมาก เพราะสมองจะขาดออกซิเจนเป็นเวลานาน เซลล์สมองอาจเสียหายถาวร หรือในบางกรณีอาจนำไปสู่ภาวะหัวใจหยุดเต้นและเสียชีวิตได้ ดังนั้น ถ้าจับเวลาแล้วเกิน 5 นาทีเมื่อไหร่ ห้ามรอดูอาการเด็ดขาด ต้องโทร 1669 หรือพาไปส่งโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดทันที

กรณีไหนบ้างที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลแม้จะชักไม่ถึงห้านาที

แม้ว่าตัวเลข 5 นาทีจะเป็นเกณฑ์มาตรฐาน แต่ในชีวิตจริงมีข้อยกเว้นหลายข้อที่ต่อให้ชักแค่แป๊บเดียว ก็ถือเป็นเหตุฉุกเฉินที่ต้องรีบส่งหมอเหมือนกันครับ

• ชักติดต่อกันหลายครั้งโดยไม่รู้สึกตัวคั่นกลาง: สมมติว่าชักหยุดไปสักครู่ ยังไม่ทันได้สติกลับมาดี ก็กลับมาเริ่มชักซ้ำอีกรอบ แบบนี้อันตรายเท่ากับการชักยาวรวดเดียวครับ
• ผู้ป่วยมีโรคประจำตัวหรือภาวะเสี่ยงพิเศษ: เช่น เป็นโรคหัวใจ หญิงตั้งครรภ์ หรือเป็นเบาหวานที่มีระดับน้ำตาลในเลือดต่ำมากๆ
• เกิดอาการชักครั้งแรกในชีวิต: ถ้าคนๆ นั้นไม่เคยมีประวัติเป็นลมชักมาก่อนเลย อยู่ๆ ก็ชักขึ้นมา จำเป็นต้องได้รับการตรวจหาสาเหตุที่ซ่อนอยู่ เช่น มีเลือดออกในสมอง หรือติดเชื้อในสมองหรือไม่
• ได้รับบาดเจ็บรุนแรงระหว่างชัก: เช่น ศีรษะกระแทกพื้นอย่างแรง ตกจากที่สูง หรือมีแผลฉีกขาดลึก
• หายใจลำบากหลังหยุดชัก: มีอาการตัวเขียว ริมฝีปากม่วง หรือใช้เวลานานมากกว่าจะหายใจเป็นปกติ

สิ่งที่เราควรทำและห้ามทำเด็ดขาดเมื่อเจอคนกำลังชัก

เวลาเจอคนชัก ความตื่นตระหนกทำให้เรามักจะทำอะไรลงไปโดยไม่รู้ตัว สิ่งที่หมออยากเน้นย้ำมากๆ มีดังนี้ครับ

อย่างแรกคือเรื่องการจัดท่า ให้ประคองผู้ป่วยให้นอนตะแคง เพื่อป้องกันไม่ให้เสมหะ น้ำลาย หรืออาเจียนไหลย้อนกลับไปอุดกั้นทางเดินหายใจ คลายเสื้อผ้าให้หลวม ไม่ให้รัดคอหรือหน้าอก และพยายามเคลียร์พื้นที่รอบตัวไม่ให้มีของแข็งหรือของมีคมที่จะทำให้ผู้ป่วยได้รับบาดเจ็บ

ส่วนสิ่งห้ามทำเด็ดขาดคือ ห้ามเอาช้อน ผ้า หรือนิ้วมือไปงัดปากผู้ป่วยเด็ดขาด เพราะแรงกัดกรามในช่วงที่ชักนั้นมหาศาลมาก อาจทำให้ฟันหัก หลุดลงไปอุดหลอดลม หรือทำให้นิ้วของเราขาดได้ และห้ามพยายามตรึงหรือจับแขนขาผู้ป่วยให้อยู่นิ่งๆ แรงเกินไป เพราะอาจทำให้กระดูกหักได้ครับ

จำง่ายๆ แค่นี้เพื่อความปลอดภัยของคนในครอบครัว

การรับมือกับคนชัก สิ่งสำคัญที่สุดคือสติและการจดจำรายละเอียด เริ่มต้นด้วยการมองนาฬิกาจับเวลาทันทีที่เห็นอาการ หากเกิน 5 นาที หรือเข้าข่ายเงื่อนไขฉุกเฉินที่หมอเล่าไป การพาไปพบแพทย์โดยเร็วที่สุดคือการช่วยชีวิตที่ดีที่สุดครับ